Kidwelly – zamek

Historia

     Po normańskim podboju Anglii w 1066 roku, ani król Wilhelm Zdobywca, ani jego następca Wilhelm II nie byli gotowi do agresji na walijskie ziemie. Ustanowili oni natomiast marchie, przygraniczne regiony zarządzane przez earlów, o  bardzo rozległych przywilejach. Odpowiedzialni byli oni za tłumienie opozycji na swych ziemiach i posiadali uprawnienia do podbijania walijskich terytoriów na zachodzie. Na początku XII wieku wtargnęli w południową Walię: Roger de Montgomery, earl of Shrewsbury zajął Pembrokeshire, Henry de Beaumont, earl of Warwick podbił Gower, a Robert Fitzhamon z Gloucester opanował Glamorgan. Pomimo, iż nominalnie podlegali królowi Anglii, to jednak ich ogromne władztwa daleko od nadzoru Korony, zagrażały zwierzchności monarchy. Aby to zrównoważyć, Henryk I założył własną bazę w południowo-zachodniej Walii w Carmarthen, a także starał się nadawać ziemie lojalnym zwolennikom, między innymi Rogerowi, biskupowi Salisbury, który był jednym z najbardziej zaufanych sług króla i który zajmował stanowisko Lorda Kanclerza. To właśnie on, nie później niż w 1114 roku, rozpoczął pracę nad zamkiem w Kidwelly.
    W latach 1136-1137 wybuchł walijski bunt przeciwko normańskim rządom. W pobliżu Kidwelly stoczono bitwę między Maurycym de Londres i Gwenillan, żoną Gruffudda ap Rhysa, władcy Deheubarth. Maurycy szybko awansował w czasie rządów króla Stefana i w 1139 roku otrzymał w posiadanie Kidwelly. W 1190 roku zamek został zdobyty przez Gruffudda ap Rhysa, jednak jego śmierć w 1197 roku oznaczała upadek walijskich wpływów  i zamek wrócił na początku trzynastego wieku do rąk rodziny de Londres. Kolejny walijski atak na Kidwelly  nastąpił w 1215 roku. Tym razem przeprowadził go Rhys Gryg z zamku Dinefwr, jeden z synów Gruffudda ap Rhysa, który zdobył warownię i trzymał ją przez kolejne pięć lat, kiedy to ponownie została zwrócona rodzinie de Londres. Zamek został ponownie zaatakowany w 1231 roku i poważnie uszkodzony. Możliwe iż wówczas w trakcie odbudowy użyto na większą skalę kamienia, chociaż nie wiadomo, czy było to dziełem Walijczyków czy Anglo-Normanów.
     W kolejnych latach zamek przeszedł w ręce Patryka de Chaworth, a następnie jego syna Payna. Ten ostatni był doświadczonym żołnierzem, walczącym po stronie Edwarda w trakcie jego krucjaty do ziemi świętej i w trakcie pierwszej wojnie o niepodległość Walii w 1277 roku. To on zlecił znaczące prace budowlane w Kidwelly przy budowie zamku górnego.
     W 1283 zamek otrzymał William de Valence, earl Pembroke, który posiadał go ze względu na małoletność spadkobierczyni, Matyldy de Chaworth. Przed oddaniem go w ręce Chaworthów, zdążył on dokonać dalszych modernizacji. W 1291 roku Kidwelly przypadło w drodze małżeństwa Henrykowi, synowi Edmunda Crouchbacka, który był bratem króla Edwarda I, a następnie przeszedł w ręce Jana z Gaunt, pierwszego księcia Lancaster. Syn Jana, Henryk Bolingbroke w 1398 roku został wypędzony z kraju za rzekomą zdradę. Gdy Jan z Gaunt zmarł w 1399 roku, król Ryszard skorzystał z okazji i skonfiskował jego ogromny majątek, w tym Kidwelly. Ostatecznie Henryk Bolingbroke zmusił Ryszarda do abdykacji, objął tron ​​jako Henryk IV i zamordował byłego króla w zamku Pontefract. Wraz z pałacowym przewrotem, Kidwelly stał się zamkiem królewskim.
    W 1403 roku w Walii wybuchł bunt Owaina Glyndŵra, który szybko nabrał siły i rozprzestrzenił się na znaczne obszary. W sierpniu tego roku Kidwelly zostało zaatakowane. Początkowy atak nie powiódł się, chociaż miasto zostało spalone, a zamek oblężony. Początek zimy uratował garnizon, zmuszając walijskie siły do wycofania się w październiku. Kolejny atak miał miejsce w 1404 roku, jednak zamek pozostał niezdobyty aż do upadku powstania.
     Począwszy od XV wieku Kidwelly stracił na znaczeniu. Większość późniejszych prac budowlanych koncentrowała się na obiektach mieszkalnych, lekceważąc militarne znaczenie budowli. Już w XVII wieku zamek był zrujnowany w tak dużym stopniu, iż nie wykorzystano go w trakcie angielskiej wojny domowej, dzięki czemu zapewne ocalał do dnia dzisiejszego.

Architektura

    Zamek został pierwotnie wzniesiony jako ziemno – drewniany obwód fortyfikacji (ringwork) na stromej skarpie nad rzeką Gwendraeth Fach. Od strony lądu chroniony był  ziemnym wałem z drewnianą palisadą o kształcie sierpa. W tym okresie zamek nie posiadał donżonu, choć prawdopodobnie przynajmniej jeden budynek, być może wielka sala (great hall), został zbudowany z kamienia.
    W drugiej połowie XIII wieku Payn de Chaworth wzniósł koncentryczny zamek na planie kwadratu, którego mury obronne zamknęły górny (wewnętrzny) dziedziniec. Każdy z narożników wzmocniono potężną cylindryczną basztą wystającą przed obwód obronny, z tą różnicą iż baszty wschodnie z powodu nadrzecznej skarpy ustawiono bardziej na zachód od narożników muru obronnego. Baszta południowo – zachodnia jako jedyna posiadała kamienną klatkę schodową i sklepienia, w pozostałych stropy były drewniane. Wszystkie zwieńczone były parapetem na lekko wystających wspornikach oraz krenelażem, posiadały także na szczycie mniejsze wieżyczki obserwacyjne. Baszta północno – wschodnia początkowo służyła jako siedziba pana zamku, do czasu wybudowania skrzydła wschodniego. Później dolne kondygnacje wszystkich czterech baszt służyły za pomieszczenia magazynowe i pokoje dla służby. Zamek górny prawdopodobnie naśladował koncentryczną formę warowni Caerphilly oraz współczesnych fortyfikacji królewskich w Flint i Rhuddlan. Nieco później, lecz jeszcze w XIII wieku, wzniesiono zewnętrzny mur obronny od strony zachodniej. Biegł on łukiem od nadrzecznej skarpy na północy do skarpy na południe od zamku górnego. Wzmocniono go od zachodu trzema basztami o kształcie podkowy, otwartymi od strony międzymurza i jedną basztą w narożniku północno – wschodnim. Wjazd do zamku umieszczono od strony północnej i południowej.
     Pod koniec XIII lub na początku XIV wieku na dziedzińcu zamku górnego wzniesiono dodatkowe budynki: kuchnię oraz skrzydło wschodnie mieszczące od północy prywatną komnatę mieszkalną (solar), a od południa wielką salę (hall) – miejsce uczt i podejmowania ważnych gości. Były to budowle jednopiętrowe, wejście do hali prowadziło po kamiennych stopniach, a jej piwnica służyła za magazyn, między  innymi win. Dodatkowe pomieszczenia mieszkalne dla służby znajdowały się w narożnych basztach. Kolejną konstrukcją z tego okresu była wieża z kaplicą w południowej części wschodniego muru zamku górnego. Wychodziła ona w kierunku nadrzecznej skarpy i z tego powodu posiadała wydatne przypory chroniące przed osunięciem i zawaleniem. Od strony południowej wieża posiadała wykusz z zakrystią na piętrze i latryną poniżej. Kaplica znajdowała się na pierwszym piętrze na co wskazują większe okna i piscina lub kamienna misa w ścianie.

    Około 1390 roku rozpoczęto prace nad rozbudową zewnętrznej bramy południowej, przerwane na parę lat z powodu powstania Owaina Glyndŵra. W efekcie powstał potężny zespół bramny składający się z dwóch półokrągłych baszt flankujących przejazd pomiędzy nimi. Dodatkowym zabezpieczeniem był most zwodzony oraz dwie brony. Tył zespołu bramnego zajmowały komnaty mieszkalne, przeznaczone zapewne dla zamkowego konstabla. We wschodniej części urządzono kuchnię z piecem, na północ od niej znajdowała się wielka sala. Najwyższą kondygnację zajmowały komnaty prywatne, ogrzewane kominkami i z dostępem do latryn. Ostatecznie powstało przeszło 20 pomieszczeń, łącznie z magazynami i więzieniem w piwnicach oraz małymi pokojami dla strażników. Od północno – zachodniej strony znajdowały się spiralne schody w wieżyczce, zapewniające komunikację pomiędzy piętrami bramy, wcześniej funkcję tą pełniła wewnętrzna klatka schodowa. Z bramy istniała także możliwość przejścia na chodnik obronny zewnętrznych obwarowań.
    Prace z okresu późnego średniowiecza przyczyniły się do powstania dwóch dużych, prostokątnych w planie budynków: na przedzamczu północnym i w międzymurzu po zachodniej stronie. Ten ostatni był albo stajnią albo budynkiem sądu. Do północnej kurtyny muru przystawiono budynek piekarni z piecami, powstał także nowy budynek kuchni na zamku górnym w południowo – zachodnim narożniku.

Stan obecny

    Zamek w Kidwelly pomimo iż znajduje się w formie trwałej ruiny, jest jednym z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych zamków na terenie Walii, z tak cennymi elementami jak potężny zespół bramy południowej, czy wieża z kaplicą oraz obwarowania zamku górnego. Elementy te wraz z zewnętrznym murem obronnym i jego dwoma basztami przetrwały w najlepszym stanie. Zamek udostępniony jest do zwiedzania od 1 marca do 30 czerwca, codziennie od godziny 9.30 do 17.00, od 1 lipca do 31 sierpnia codziennie od 09:30 do 18:00, od 1 września do 31 października codziennie od 9.30 do 17.00, a od 1 listopada do 28 lutego od poniedziałku do soboty w godzinach 10:00-16:00, w niedzielę między 11:00 a 16:00.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego