Harlech – zamek

Historia

     W 1282 roku angielski król Edward I najechał po raz drugi Walię, w szybkim tempie spychając przeciwników na zachód i zajmując wszystkie północne terytoria. By umocnić swe panowanie i kontrolę nad Walijczykami, zarządził w 1283 roku budowę zamku Harlech, jednego z siedmiu wówczas zbudowanych w północnej Walii. Prace nadzorowane były przez Jakuba z Saint George, głównego architekta Edwarda I. Zarządzał on 546 robotnikami, 115 kamieniarzami, 30 kowalami, 22 stolarzami i 227 murarzami, a projekt kosztował prawie 240 funtów miesięcznie. Zamek w większości został ukończony do końca 1289 roku i kosztował ponad 8 tysięcy funtów, czyli około 10 procent z sumy, którą Edward wydał na budowę zamków w Walii. Pierwszym zarządcą zamku został John de Bonvillars, a po jego śmierci w 1287 roku, rolę tą pełniła do 1290 jego żona, Agnes. Harlech został obsadzony garnizonem złożonym z 36 ludzi, w tym 10 kusznikami, kapelanem, kowalem, cieślą i kamieniarzem.
   W 1294 roku Madog ap Llywelyn rozpoczął powstanie przeciwko angielskiemu panowaniu, które szybko rozprzestrzeniło się na spore obszary Walii. Kilka angielskich zamków i miast, między innymi Harlech, Criccieth i Aberystwyth, zostało oblężonych. Jednak zaopatrzenie wysyłane drogą morską z Irlandii, pozwoliło obrońcom utrzymać warownię i w konsekwencji stłumić rebelię. W następstwie buntu zbudowano także dodatkowe obwarowania na podzamczu, wokół trasy z zamku do morza. Kolejne prace nad zamkiem zostały podjęte między 1323 a 1324 rokiem, po wojnie zbuntowanych baronów z królem Edwardem II. Nakazał on swojemu szeryfowi, Gruffuldowi Llywd, dodatkowo wzmocnić obronę bramy zamkowej.
    W 1400 roku wybuchł kolejny walijski bunt pod wodzą Owaina Glyndŵra. Do 1403 roku tylko garstka zamków, w tym Harlech, opierała się napastnikom. Zamek był jednak słabo wyposażony, garnizon miał tylko trzy tarcze, osiem hełmów, sześć włóczni, dziesięć par rękawic i cztery bronie palne. Harlech został oblężony i w 1404 roku po długim oblężeniu wpadł w ręce Walijczyków. Został wówczas główną siedzibą Owaina Glyndŵra, który używał go jako swojej bazy operacyjnej do 1409 roku.
W 1408 roku siły angielskie pod dowództwem przyszłego króla Henryka V obległy Harlech i jego dowódcę, Edmunda Mortimera. Bombardowanie działem prawdopodobnie zniszczyło południową i wschodnią część zewnętrznych murów, lecz o upadku przesądził dopiero brak zaopatrzenia i wyczerpanie obrońców, którzy poddali się w lutym 1409 roku.
    W XV wieku zamek był wykorzystywany w trakcie Wojny Dwóch Róż, która wybuchła pomiędzy rywalizującymi frakcjami rodów Lancaster i York. W latach 1455-1468 obsadzony był przez zwolenników Lancasterów, pod dowództwem Dafydda Ap Ieuana. Dzięki naturalnie obronnej pozycji i możliwości zaopatrzenia drogą morską, Harlech utrzymywał się, a wraz z upadkiem innych fortec, ostatecznie stał się ostatnią, główną twierdzą pod kontrolą Lancasterów. Edward IV nakazał Wilhelmowi Herbertowi zmobilizować armię, możliwe iż liczącą nawet do 10 tysięcy osób, by ostatecznie zdobyć zamek. Po miesięcznym oblężeniu mały garnizon Harlech poddał się siłom Yorków.
    Zamek prawdopodobnie nie został naprawiony po oblężeniu z 1468 roku i stał się całkowicie zaniedbany. Gdy w 1642  roku wybuchła angielska wojna domowa, między rojalistycznymi zwolennikami Karola I a zwolennikami Parlamentu, Harlech obsadzały wojska królewskie pod dowództwem Williama Owena, który zarządził naprawę fortyfikacji. W czerwcu 1646 roku rozpoczęło się, trwające do marca 1647, długie oblężenie. Ostatecznie garnizon 44 żołnierzy poddał się siłom Parlamentu  dowodzonym przez Tomasza Myttona. Zamek był ostatnią królewską kontynentalną warownią, która poddała się w czasie wojny, a data jego upadku wyznaczyła koniec pierwszej fazy wojny. Zamek nie był już dłużej potrzebny i aby zapobiec wykorzystywaniu go przez rojalistów, Parlament nakazał jego zniszczenie. Na szczęście polecenie to wykonano jedynie częściowo, dzięki czemu w większości ocalał.

Architektura

     Zamek został zbudowany na skalnej ostrodze o wysokości 61 metrów z ostrymi i niedostępnymi krawędziami od strony północnej i zachodniej. Harlech jest budowlą koncentryczną i symetryczną, składającą się z dwóch linii murów obronnych na planie czworoboku, wzniesionych z szaro-zielonego piaskowca. Miększy żółty piaskowiec został użyty w elementach wykończeniowych i dekoracyjnych.
    Wewnętrzny mur obronny został wzmocniony czterema narożnymi basztami, zwieńczonymi podobnie jak mury krenelażem i niewiele od niego wyższymi. Miały one różne nazwy: w 1343 roku, zgodnie z ruchem wskazówek zegara od północnego – wschodu nazywane były: Le Prisontour, Turris Ultra Gardinium, Le Wedercoktour i Le Chapeltour, ale w 1564 przemianowano je na basztę Dłużników, Mortimera, Bronwena i Zbrojmistrza. Zewnętrzny mur obronny powtarzał obrys wewnętrznego, był jednak dużo niższy. Główny wjazd do zamku znajdował się od strony wschodniej. Wymagał przebycia mostu zwodzonego, ponad wykutą w skale suchą fosą oraz dwóch bram. Zewnętrzna składała się z jedynie z dwóch małych półbaszt flankujących przejazd, natomiast wewnętrzna brama była zespołem dwóch potężnych baszt o kształcie w planie wydłużonej podkowy. Broniły one dostępu do trzech bron i przynajmniej dwojga wrót. Tył zespołu bramnego tworzyły dwie wieżyczki komunikacyjne, pomiędzy którymi znajdowały się dwa piętra z przestronnymi, oświetlanymi sześcioma dużymi oknami i ogrzewanymi kominkami, komnatami. Baszty bramne także posiadały małe pomieszczenia, prawdopodobnie sypialnie, pomiędzy którymi umieszczono kaplicę. W XIV wieku wjazd do zamku dodatkowo został wzmocniony dwoma czworobocznymi wieżami bramnymi umieszczonymi przed murem zewnętrznym.

   Powstałe nieco wcześniej narożne baszty: północno – wschodnia i południowo – wschodnia posiadały trzy piętra. Górne wieloboczne pomieszczenia posiadały kominki i dostęp do pobliskich latryn. Okrągłe pomieszczenia przyziemia prawdopodobnie służyły za magazyny lub więzienia. Narożne baszty zachodnie wybudowano nieco później, w latach 1288-1289, pod koniec głównego etapu budowy. Zwieńczone one były dodatkowymi cylindrycznymi wieżyczkami o funkcji strażniczej i ostrzegawczej.
    Zachodnie, prostokątne skrzydło zamku przystawione było do wewnętrznej ściany mury obronnego. Znajdowała się w nim kuchnia, wielka sala (great hall) oraz pomiędzy nimi maślarnia i spiżarnia. Na południowym końcu wielkiej sali znajdowała się furtka umożliwiająca przedostanie na teren międzymurza. Na północnym krańcu dziedzińca znajdowały się budynki kaplicy i piekarni. Pomiędzy nimi umieszczono kolejne przejście na teren międzymurza i dalej przez bramę w zewnętrznym murze obronnym na teren  podzamcza, a właściwie zamkowej skały. Ta mała furta boczna chroniona była przez dwie flankujące półbaszty. Południową część dziedzińca zamkowego zajmował spichlerz i budynek o konstrukcji szachulcowej (Ystumgwern Hall).
     Z zachodniej strony zamku ciągnęły się schody ze 127 stopniami, biegnącymi u podnóża klifów do niewielkiej przystani, umożliwiającej zaopatrzenie warowni drogą morska w trakcie oblężenia. Broniły ich dwie wieże bramne: Górna i Wodna, a pod koniec XIII wieku dostęp do przystani dodatkowo wzmocniono murami obronnymi od strony północnej.

Stan obecny

   Współcześnie Harlech jest jednym z najlepiej zachowanych i najbardziej znanych zamków na terenie Walii. Wpisując go na listę światowego dziedzictwa, UNESCO zaznaczyło, iż Harlech jest jednym z “najwspanialszych przykładów architektury wojskowej końca XIII i początku XIV wieku w Europie”. Elementy warowni które nie przetrwały to północna, południowa i zachodnia zabudowa wewnętrzna na dziedzińcu i dwie zewnętrzne czworoboczne wieże bramne. Zewnętrzny mur obronny jest niższy niż pierwotnie, nie zachowały się także zwieńczenia wewnętrznego obwodu obwarowań. Zmieniło się również otoczenie zamku z powodu odsunięcia o paręset metrów linii brzegowej. Obecnie zamek znajduje się pod opieką agendy rządowej Cadw, która udostępnia zabytek turystom do zwiedzania. Niestety w ostatnich latach wejście do zamku zostało oszpecone nowoczesnym, metalowym mostem, który zastąpił wcześniejszy drewniany.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego