Gresford – kościół Wszystkich Świętych

Historia

   Początki kościoła Wszystkich Świętych w Gresford sięgają XIII wieku, jednak jego pierwotna sylwetka została całkowicie zmieniona w XIV wieku, a zwłaszcza w trakcie późnośredniowiecznej przebudowy z XV stulecia. Przypuszcza się iż tak duży i wyszukany kościół powstał w małej wsi z powodu ruchu pielgrzymkowego do nieznanej już relikwii. Innym wytłumaczeniem może być wsparcie Tomasza Stanleya, earla Derby, ojczyma króla Henryka VII. Wiadomo że ufundował on wielkie okno we wschodniej części budowli.
   Brat Tomasza Stanleya, sir William Stanley dzięki interwencji w bitwie pod Bosworth doprowadził do zwycięstwa Henryka Tudora i dał mu tron ​​jako Henrykowi VII. Później jednak William Stanley poparł sprawę Perkina Warbecka, który twierdził, że jest jednym z synów prawowitego króla Edwarda IV i z tego powodu został stracony. Istnieje tradycja, że przebudowa kościoła w Gresford została sfinansowana przez Henryka VII, by okazać swój żal za egzekucję człowieka, który niegdyś mu służył. Jednak egzekucja miała miejsce w 1495 roku, kiedy to przebudowa kościoła została już prawie zakończona.
   Pierwsze poważne naprawy kościół przeszedł w XIX stuleciu, w 1921 roku dobudowana została kruchta północna. W 1907 roku w czasie prac remontowych w podziemiach kościoła odnaleziony został rzeźbiony ołtarz z okresu rzymskiego, datowany na około 100-350 rok n.e.

Architektura

   Pierwotna sylwetka kościoła składała się z węższej niż obecna nawy i czworobocznego prezbiterium. W XIV wieku dodana została nawa południowa, a prezbiterium przedłużono w kierunku wschodnim, jednocześnie umieszczając pod nim sklepioną kryptę. Krypta była tej samej szerokości co prezbiterium i posiadała małe, zakratowane otwory okienne od strony północnej i południowej. Od zachodu dobudowano prostą, niską wieżę, która otwierała się arkadą w kierunku nawy.
   W XV wieku kościół przebudowano w stylu angielskiego gotyku wertykalnego, pozostawiając jedynie wieżę i część murów, głównie od strony zachodniej i wschodniej. Ostatecznie powstała trójnawowa bazylika bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, które od południa i północy otoczyły kaplice o ścianach równych z murami naw bocznych. Dodatkowo wejście w pierwszym od zachodu przęśle nawy południowej poprzedzono XVI-wieczną kruchtą.
   Mury naw bocznych i kaplic ozdobiono przedpiersiem z blankami, a siedem okien z każdej strony nawy bocznej umieszczono pomiędzy niewielkimi, dwuskokowymi przyporami. Każde okno ozdobiono od góry rzeźbionymi głowami lub zwierzętami, a odpływy rynien rzygaczami o formie małp lub groteskowych stworzeń. Maszkaronami, bestiami i zwierzętami ozdobiono także zwieńczenia przypór i opaskę wzdłuż całej długości naw bocznych. Część witraży wypełniających okna została przeniesiona z rozwiązanego opactwa w Basingwerk.
   Ścianę wschodnią i wieżę ozdobiono gotyckimi sterczynami, na wieży wyrastającymi z wysokich, narożnych, uskokowych przypór i z przedpiersia. W przyporach umieszczono też nisze na rzeźbione postacie podtrzymywane przez wsporniki o formach masek. O ile starszą część wieży oświetlały średniej wielkości ostrołuczne okna dwudzielne, to część późnogotycką przebito z każdej strony bardzo dużymi oknami zwieńczonymi łukami w ośle grzbiety, bogato dekorowane żabkami i kwiatonami. Wieżę w połowie wysokości ozdobił kunsztowny fryz, który jednocześnie odróżnił część XIV-wieczną od partii dobudowanej w XV/XVI stuleciu.
   Wewnątrz część nawowa rozdzielona została profilowanymi, ostrołucznymi arkadami, opadającymi na profilowane półwałkami filary. Filary te umieszczono na linii zewnętrznych przypór, tworząc podział na sześć przęseł w każdej nawie bocznej i pięć w nawie głównej. Przyprezbiterialne kaplice otwarto na część kapłańską arkadami po stronie zachodniej oraz portalami umieszczonymi w ścianach w części wschodniej. Tworzyły one część drogi procesjonalnej wokół głównego ołtarza.

Stan obecny

   Kościół jest znamienitym przykładem późnego gotyku angielskiego. Jego dzwony, a właściwie ich brzmienie i ton zaliczane są do jednego z tzw. Siedmiu Cudów Walii, stanowiących według tradycji najciekawsze miejsca w kraju. Budowla pełni wciąż funkcje sakralne, lecz udostępniona jest również do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.

Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.
Strona internetowa wikipedia.org, All Saints’ Church, Gresford.