Dinefwr – zamek

Historia

   Zamek Dinefwr zbudowano na wzniesieniu nad rzekę Tywi, ważnym szlakiem wodnym, który służył jako główna arteria komunikacyjna. Najwcześniejsza wzmianka o obwarowaniach pochodzi z połowy XII wieku, kiedy walijski kronikarz Brut y Tywysogyon poinformował, że Dinefwr został zajęty przez Rhysa ap Grufforda w 1165 roku. Był on władcą Deheubarth, obszaru rozciągającego się w południowo-zachodniej Walii, władcą na tyle silnym że mógł stawić opór anglo-normańskiej agresji. Gdy zmarł w 1197 roku, pomiędzy jego synami i wnukami wywiązał się zaciekły spór o prawo do dziedziczenia. Zamek Dinefwr był wielokrotnie przejmowany przez pretendentów, między innymi w wyniku oblężenia i szturmu w 1213 roku, a spór trwał do 1216, kiedy zwierzchni książę Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Wielki) wymusił na rodzinie ugodę. Zamek otrzymał Rhys Gryg, jeden z synów Rhysa ap Grufforda. Wżenił się on w potężną anglo-normańską rodzinę de Clare i najprawdopodobniej dokonał znacznych ulepszeń i rozbudowy w Dinefwr. Rhys sprzeciwiał się decyzji Llywelyna ap Iorwerth o złożeniu hołdu królowi Henrykowi III, co poskutkowało próbą oblężenia Dinefwr i poddaniem się Rhysa. Zamek został następnie częściowo rozebrany, prawdopodobnie w ramach porozumienia między walijskim zwierzchnim księciem Llywelynem a Rhys Grygiem, jednak rozbiórka nie osiągnęła zbyt dużych rozmiarów. Po śmierci Rhysa w 1233 roku jego ziemie zostały podzielone między spadkobierców. W 1255 roku książę Llywelyn ap Gruffudd podarował Dinefwr Rhysowi Fychanowi, następnie przekazał go Mareduddowi ap Rhysowi, a ostatecznie z powrotem Rhysowi Fychanowi. Rozgoryczony Maredudd sprzymierzył się z angielskim królem Edwardem I, któremu pomógł zdobyć Dinefwr w 1277 roku. Maredudd najwyraźniej miał obiecany zamek w zamian za pomoc, ale Edward stracił Maredudda w 1291 roku i przejął kontrolę nad zamkiem.
   Przez pozostałą część XIII wieku Dinefwr pozostawał królewskim zamkiem, dokonano wówczas licznych napraw i rozbudowano go. Został zaatakowany podczas powstania walijskiego w 1316 roku, ale uniknął znaczniejszych zniszczeń, a w następnym roku król Edward II nadał go swojemu niepopularnemu faworytowi, Hugo Despenserowi. Spowodowało to kolejny atak w 1321 roku angielskich lordów z marchii, którzy nie mogli znieść rozszerzającego się wpływu Despenserów i dołączyli do rewolty prowadzonej przez Tomasza, earla Lancaster. Bunt ten został zdławiony, a zamek wrócił do królewskiego faworyta. Ostatecznie jednak w 1326 przywrócony został Koronie, po obaleniu Edwarda II i upadku rodziny Despenserów.
   W 1403 roku zamek Dinefwr  został zaatakowany przez walijskich buntowników Owaina Glyndŵra, ale oblężenie nie powiodło się. Warownia pozostała w rękach Anglików, a gdy bunt się skończył, została naprawiona. Pod koniec XV wieku zamek był w posiadaniu Sir Rhysa ap Thomasa, który przeprowadził jego przebudowę. W 1531 roku jego wnuk, Rhys ap Gruffydd, został stracony za zdradę, a zamek został skonfiskowany przez Koronę, choć później rodzina mogła go odzyskać. W XVII wieku cylindryczny donżon zamku został częściowo zmodyfikowany na letnią rezydencję, lecz po pożarze XVIII wieku Dinefwr został ostatecznie opuszczony.

Architektura

   Zamek usytuowano na wzgórzu na północ od rzeki Tywi. W pierwszej połowie XIII wieku składał się on z pięcioboku murów obronnych, położonego po południowo – wschodniej części dziedzińca cylindrycznego, masywnego donżonu i wieży północnej o kształcie na planie podkowy. Z powodu XVII wiecznej przebudowy nie ma pewności jaką wysokość pierwotnie posiadał donżon, być może jedynie przyziemie oraz pierwsze i drugie piętro. Oryginalne wejście do niego znajdowało się na pierwszej kondygnacji, dopiero w XIV wieku przepruto portal na parterze. Wieża północna zapewne służyła tylko celom obronnym i ostrzegawczym, gdyż brak w niej kominka i latryny. Zamek z trzech stron zabezpieczono przekopem, nie był on konieczny jedynie po stronie południowej, gdzie skarpy stromo opadały ku dolinie rzeki Tywi.
   Po przejęciu przez Anglików, zamek został znacząco rozbudowany. Po północnej stronie dziedzińca wzniesiono czworoboczny budynek wielkiej sali (great hall) i położony obok niego czworoboczny budynek mieszkalny. Był on podpiwniczony, posiadał spore, gotyckie okna, był ogrzewany kominkiem, a także posiadał przejście do wieżyczki latrynowej. Na parterze i pierwszym piętrze zapewne znajdowały się pomieszczenia mieszkalne. Budynek wielkiej sali służył natomiast jako miejsce posiłków, uczt i przyjmowania gości. Wjazd do zamku został dodatkowo obwarowany. Biegł on wzdłuż południowej kurtyny muru obronnego i kończył się na niewielkiej, czworobocznej wieży bramnej. Na wschód od zamku górnego rozciągało się ufortyfikowane murem obronnym i suchą fosą przedzamcze. Jego teren rozdzielał się na nieco wyżej położoną część północną i niżej usytuowaną część południową, we wschodniej części której umieszczono budynek bramny.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w postaci bardzo dobrze zachowanej trwałej ruiny z wszystkimi głównymi elementami z okresu średniowiecza. W stosunkowo najsłabszym stanie znajduje się jedynie przedzamcze. Na zamku górnym widoczne są także efekty XVII-wiecznej przebudowy, która wprowadzając wielkie okna zmieniła zwieńczenie donżonu i fasadę północnego budynku mieszkalnego. Również wielkie schody w południowej części dziedzińca są dodatkiem nowożytnym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Davis P.R., Castles of the Welsh Princes, Talybont 2011.

Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Strona internetowa castlewales.com, Dinefwr Castle.
Strona internetowa wikipedia.org, Dinefwr Castle.