Chepstow – zamek

Historia

    Budowę zamku rozpoczął około  1067 roku earl Hereford, William FitzOsbern, na polecenie króla Wilhelma Zdobywcy. Warownia, zwana początkowo Striguil, miała zabezpieczyć południowo – zachodnią część granicy i stłumić zagrożenie ze strony Walijczyków. FitzOsbern zbudował także szereg innych zamków wzdłuż rzeki Wye (Monmouth, Hereford), dzięki czemu ten ważny szlak zapewnił Normanom całkowitą kontrolę i swobodę manewrowania w całym regionie. Główna wieża – donżon zamku Chepstow została ukończona do 1090 roku i jako jedna z nielicznych już od początku powstania wzniesiona była z kamienia, a nie drewna. Chociaż większość kamieni została wydobyta z lokalnych kamieniołomów, niektóre bloki zostały ponownie wykorzystane z rzymskich ruin w Caerwent.
     William FitzOsbern zginął w 1071 roku w bitwie pod Cassel, a jego syn, Roger de Breteuil, który odziedziczył rozległe posiadłości, stracił wszystko, kiedy wziął udział w próbie zamachu stanu przeciwko królowi Wilhelmowi w 1075 roku. Chepstow, wraz z innymi zamkami FitzOsberna, zostało przejęte na własność Korony, do czasu gdy na początku XII wieku przeszło pod władanie rodu de Clare. Dalszy rozwój zamku związany był z Williamem Marshalem, earlem Pembroke od 1189 roku, który po ślubie z córką i dziedziczką Ryszarda de Clare, został panem Chepstow. William rozbudował i powiększył warownię, czerpiąc z wiedzy zdobytej we Francji i wyprawach krzyżowych. Ufortyfikował środkowy dziedziniec, wzniósł główną bramę po północno – wschodniej stronie, a także przebudował obwarowania górnego dziedzińca.
Dalszą pracę nad rozbudową donżonu podjęli synowie Williama Marshalla: William, Ryszard, Gilbert i Walter, w okresie do 1245 roku.
    Męska linia rodziny Marshallów zakończyła się w 1245, a ich rozległe posiadłości zostały podzielone między różnych potomków. Chepstow przeszedł na najstarszą córkę Williama, Maud, która wyszła za Hugo Bigoda, earla Norfolk. Ich syn i wnuk, obaj nazywani Roger Bigod, przyjęli tytuł earla i władali Chepstow aż do 1306 roku. W okresie tym wzniesiono nowe zabudowania na dolnym dziedzińcu, służące za główną rezydencje rodziny Bigod. Roger Bigod zbudował także nową wieżę, później znaną jako “Wieża Martena”, oraz przebudował około 1300 roku donżon, czyli Wielką Wieżę
    Roger Bigod młodszy zmarł bezpotomnie w 1306 roku, w związku z czym zamek powrócił do angielskiej Korony. Pozostał własnością królewską do 1324 roku, kiedy Edward II przyznał go swojemu niepopularnemu faworytowi, Hugo Despenserowi. Jednak zaledwie dwa lata później rząd Edwarda został obalony przez udany zamach stanu pod przewodnictwem królowej Isabel i Rogera Mortimera. Edward II i Despenser wycofiali się do zamku Chepstow, lecz nie zaryzykowali oblężenia i uciekli dalej. Obaj ostatecznie zostali schwytani, Despenser został stracony, a król obalony i uwięziony.

    Od XIV wieku, a zwłaszcza po zakończeniu wojen między Anglią i Walią na początku XV wieku, znaczenie militarne zamku uległo zmniejszeniu. Jeszcze w 1403 roku został obsadzony przez garnizon dwudziestu zbrojnych i sześćdziesięciu łuczników w odpowiedzi na bunt Owaina Glyndŵra, ale jego wielkie rozmiary i ograniczone znaczenie strategiczne przyczyniły się do tego, że nie został zaatakowany przez Walijczyków. W 1468 roku Chepstow był częścią majątku przyznanego Williamowi Herbertowi, earlowi Pembroke, a w 1508 roku przeszedł na własność sir Charlesa Somerseta, późniejszego hrabiego Worcester, który przebudował zamek w stylu Tudorów na wygodniejszą rezydencję mieszkalną.
     W XVII wieku podczas angielskiej wojny domowej zamek obsadziły wojska rojalistów. Dominowali oni na terenie Walii na początku konfliktu, lecz w 1645 roku siły parlamentarne pod dowództwem Thomasa Morgana obległy Chepstow. Po ostrzelaniu zamku garnizon poddał się. Zamek uniknął co prawda celowej rozbiórki, ale w 1648 roku został ponownie zajęty przez rojalistów Nicholasa Kemeysa. Siły Parlamentu pod wodzą Olivera Cromwella, znów ostrzelały warownię powodując znaczne zniszczenia. Garnizon poddał się, a Kemeys został stracony. Po wojnie zamek został obsadzony przez garnizon i utrzymywany był jako koszary i więzienie polityczne. Więźniem w Chepstow był między innymi Henryk Marten, jeden z komisarzy, który podpisał wyrok śmierci na króla Karola I, przetrzymywany do własnej śmierci w 1680 roku. W 1682 roku zamek stał się własnością księcia Beauforta, garnizon został wycofany trzy lata później a budynki częściowo rozebrano, wynajęto najemcom lub pozostawiono na pastwę losu. Pierwsze prace naprawcze podjęto na początku XX wieku.

Architektura

  Zamek Chepstow założono na wąskim grzbiecie wzniesienia pomiędzy wapiennym klifem nad rzeką Wye, a doliną od strony lądu. Jego najstarszą częścią była tak zwana Wielka Wieża (Great Tower), czyli podłużny, prostokątny, murowany budynek o funkcji donżonu. W pierwszej fazie przypadającej na lata 1067-1115 była to budowla dwupoziomowa, której dolny poziom dostępny był przez drewniane schody od wschodu, a górny poziom z główną, ceremonialną komnatą, przez drewniane schody od strony północnej. Oświetlenie dolnego piętra zapewniały jedynie trzy małe otwory, znajdujące się od bezpieczniejszej strony wychodzącej na rzekę. Niewielkie okna posiadała także fasada wschodnia, południowa i zachodnia były ich pozbawione. W latach 1219-1245 przebudowano górne piętro przebijając pięć nowych, gotyckiech okien i urządzono prywatne komnaty po zachodniej stronie. Część tą podwyższono także o kolejne piętro, podtrzymywane na pojedynczym filarze z pięknie zdobionymi łukami. W latach 1293-1300 Roger Bigod podwyższył pozostałą, wschodnią część donżonu, a od strony rzeki wzniósł tzw. galerię, czyli kryty ganek biegnący wzdłuż donżonu.
     Do Wielkiej Wieży przylegały dwa przedzamcza: zachodnie, zwane także górnym dziedzińcem oraz wschodnie, które później zostało dziedzińcem środkowym. Pomiędzy 1189 a 1245 rokiem podzamcze środkowe wzmocniono dwoma basztami od strony wschodniej: cylindryczną i o kształcie na planie podkowy, a następnie kolejną basztą podkowiastą od strony południowej. Na podzamczu górnym wzniesiono około 1215 roku czworoboczną wieżę, zwaną od nazwiska fundatora Wieżą Marshalla. Mieściła ona prywatną komnatę na piętrze oraz kuchnię w przyziemiu. Zwieńczona była najprawdopodobniej hurdycjami, miała też połączenie z chodnikiem obrońców od północy i wschodu. W latach 30-tych XIII wieku zachodnią stronę obwarowań przedłużono o barbakan, wzmocniony wieżą w południowo – zachodnim narożniku. Była ona prawdopodobnie otwarta od strony dziedzińca i czteropoziomowa. Około 1298 roku prostą bramę barbakanu w postaci zwykłych wrót zastąpiono czworoboczną wieżą bramną.
     Najdalej na wschód wysuniętą częścią warowni było podzamcze dolne. Już około 1189 roku otrzymało ono potężną bramę składającą się z dwóch baszt flankujących przejazd pomiędzy nimi. Był to jeden z najwcześniejszych zespołów bramnych tego rodzaju na terenie Walii i Anglii. Chroniły go dwie brony, nabijane żelazem wrota, otwory strzelcze w suficie tzw. mordownie, hurdycje wieńczące szczyt bramy oraz w późniejszym okresie prostokątne przedbramie.

     W latach 1270-1300 na przedzamczu dolnym Roger Bigod wzniósł nowe skrzydło przylegające do północnej kurtyny muru. Budynek Wielkiej Sali na zachodnim krańcu (Great Hall) pełnił funkcje ceremonialne i reprezentacyjne, przyjmowano tu gości, podawano posiłki i urządzano uczty. Dalej znajdowało się pomieszczenie na wino ze sklepieniem krzyżowo – żebrowym oraz główne wejście do Wielkiej Sali poprzez wyszukany przedsionek wysunięty w kierunku dziedzińca. Północno – wschodnią część zespołu budynków zajmowała obszerna kuchnia o pięknych, dużych, gotyckich oknach. Jej rozmiary świadczyły o gościnności i splendorze jaki chciał roztaczać ówczesny pan zamku. W części tej znajdowała się również spiżarnia, maślarnia, korytarz dla służby donoszącej posiłki oraz ściek i otwór przez który można było wciągać zaopatrzenie wprost ze statków na rzece.
     Kolejną inwestycją budowlaną Rogera Bigoda była w latach 1288-1293 tzw. Wieża Martena. Została ona wzniesiona we wschodnim narożniku dolnego podzamcza, prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej, mniejszej wieży. Na trzech piętrach mieściła ona prywatne komnaty i kaplicę, możliwe iż przeznaczone do goszczenia króla w razie odwiedzin. Wszystkie trzy wejścia do niej zaopatrzone były w brony, dzięki czemu mogła ona stanowić samodzielne dzieło obronne. Wieża posiadała także piwnice. Od strony zewnętrznej została wzmocniona ostrogami, a jej zwieńczenie stanowił krenelaż. Duże okna  od strony dziedzińca i kominki są dodatkami późniejszymi.

Stan obecny

    Zamek Chepstow jest jednym z najbardziej znanych i najlepiej zachowanych zamków na terenie Walii, jest również dzięki wieloletnim badaniom najlepiej rozpoznanym, o czym świadczą liczne rekonstrukcje poszczególnych faz jego rozwoju. Zamek otwarty jest dla zwiedzających. Od 1984 roku jest pod opieką Cadw, walijskiego organu rządowego odpowiedzialnego za ochronę, zachowanie i promowanie dziedzictwa Walii. Na zamku często odbywają się imprezy okolicznościowe i plenerowe.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego