Castell y Bere – zamek

Historia

   Budowę zamku Castell y Bere na wzgórzu kontrolującym szlak z Tywyn do Dolgellau, rozpoczął w 1221 roku Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Wielki). Nowa warownia miała na celu kontrolę regionu Meirionydd, odebranego wówczas od syna Llywelyna,  Gruffudda ap Llywelyna. Chroniła ona górską drogę z Cadair Idris do Dolgellau.
   Położony na zachodnim wybrzeżu Walii, zamek nie odegrał roli w pierwszej walijskiej wojnie o niepodległość, która zakończyła się w 1277 roku klęską księcia Walii, Llywelyna ap Gruffudda, oraz utratą znacznej części wschodniej Walia na rzecz Normanów. Gdy w 1282 roku wybuchła kolejna wojna, anglo-normańskie siły pod dowództwem Rogera Lestrange i Williama de Valence obległy i zdobyły Castell y Bere. Był to jeden z ostatnich zamków w rękach Dafydda ap Gruffudda, który na próżno próbował podtrzymywać rebelię po śmierci swego brata Llywelyna. Król Edward I zarządził naprawę i rozbudowę zdobytego zamku, który odwiedził trzy razy w 1284 roku. Zarządcą zamku został ustanowiony wówczas Walter z Huntercombe.
  
W 1294 roku doszło do wybuchu walijskiego powstania pod dowództwem Madoga ap Llywelyna, który próbował zdobyć Castell-y-Bere. Zapisy historyczne nie są jasne, czy próba zakończyła się sukcesem, z pewnością podzamkowa osada została spalona. Ostatecznie zamek został porzucony, prawdopodobnie ze względu na niezdolność do łatwego zaopatrzenia tak odległej lokalizacji. Od tamtego momentu popadał w całkowitą ruinę.

Architektura

   Zamek został założony na nieregularnym, podłużnym planie dostosowanym do kształtu wzgórza. Dziś ciężko określić które elementy warowni pochodzą z okresu walijskiego, a które zostały dodane w czasach Edwarda I. W swym ostatecznym kształcie z drugiej połowy XIII wieku, zamek składał się z czterech wież, rozbudowanego kompleksu bramnego i dużego dziedzińca otoczonego obwodem murów.
   W najwyższym punkcie terenu znajdowała się centralnie położona, prostokątna wieża. Wraz ze znajdującym się po północno – wschodniej stronie wyznaczonym przez obwód murów dziedzińcem, była zapewne najstarszą częścią założenia. Północno – wschodni narożnik zajmowała wieża o kształcie wydłużonej podkowy, a kurtynę zachodnią wzmacniała wieża cylindryczna, flankująca jednocześnie wjazd do zamku. Ten znajdował się pomiędzy dwoma mniejszymi wieżami bramnymi, pomiędzy którymi znajdowały się wykute w skale schody. Dodatkowo pośrodku wjazdu, obok schodów umieszczono małą wieżę strażniczą. Ostatecznie by wjechać do zamku trzeba było pokonać wykuty w skale przekop, bronę pierwszej bramy, drewniany, po części zwodzony most, kolejny zwodzony most i bronę drugiej bramy.  Na głównym dziedzińcu znajdowało się kilka budynków przystawionych do wewnętrznej ściany północnego muru, a pośrodku umieszczono studnię lub cysternę na wodę deszczową.
   Najlepsze warunki mieszkalne spełniała zapewne podkowiasta wieża północna. Jej główne pomieszczenie do którego prowadziły kamienne schody znajdowało się na pierwszym piętrze. Filar w przyziemiu mógł podtrzymywać centralne palenisko na piętrze. Byłoby to konieczne z powodu drewnianych stropów. Wysoka jakość murów wieży sugeruje, że mogła to być komnata Llywelyna, być może z kaplicą.
   W południowej, najbardziej wysuniętej części zamku usytuowano wieżę o kształcie wydłużonej podkowy, która była poprzedzona małym, otoczonym murem dziedzińcem z głębokim rowem po stronie południowej, tuż przed wieżą (połączenie wieży dwoma kurtynami muru z resztą zamku prawdopodobnie nastąpiło w okresie rządów Anglików). Główne sala wieży znajdowała się na pierwszym piętrze. Oświetlały ją okna i ogrzewało palenisko. Przyziemie posiadało rozglifione otwory strzelcze, a drzwi i przejście prowadziły do latryny, która służyła obu piętrom. Wejście do wieży prowadziło prawdopodobnie przez zwodzony most. Przez swoje oddzielne położenie była ona najciekawszym elementem zamku, prawdopodobnie pełniła rolę stołpu (bergfiedu), miejsca ostatecznej obrony, choć w odróżnieniu od kontynentalnych bergfriedów pełniła także funkcje mieszkalne.

Stan obecny

   Zamek przetrwał w formie słabo zachowanej ruiny, jednak jego układ jest czytelny, gdyż widoczne są dolne partie wszystkich murów obronnych i wież, zachowanych do wysokości około 2-3 metrów. Szczególnie ciekawym elementem są kamienne schody pomiędzy reliktami dwóch wież bramnych oraz wieża południowa, oddzielona od reszty zamku głębokim rowem. Jako że ruiny są pod opieką agendy rządowej CADW, wstęp na teren zamku jest darmowy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Davis P.R., Castles of the Welsh Princes, Talybont 2011.

Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Taylor A. J., The Welsh castles of Edward I, London 1986.

Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Castell-y-Bere Castle.