Carew – zamek

Historia

   Zamek został wzniesiony na miejscu uznawanym za strategicznie ważne już od epoki żelaza, gdyż jak wykazały badania, najwcześniejsze ślady obwarowań pochodzą z tamtego okresu. Najstarsze fortyfikacje średniowieczne zostały zbudowane około 1100 roku przez Geralda de Windsor, konstabla zamku Pembroke. Ożenił się on około 1095 roku z Nest, księżniczką Deheubarth, córką Rhysa ap Tewdwra, która wniosła mu Carew jako część posagu. Gerald postanowił właśnie na tych ziemiach wznieść nowy, choć jeszcze drewniano – ziemny zamek. W kolejnych wiekach był on rozbudowywany przez potomków Geralda: Williama w drugiej połowie XII wieku,  za którego powstała murowana już wieża mieszkalna, a zwłaszcza w czasach sir Nicholasa w drugiej połowie XIII stulecia i jego syna o tym samym imieniu na przełomie XIII i XIV wieku, którzy zaczęli się tytułować de Carew.
   W XIV wieku zamek omijały zawieruchy wojenne, lecz ród stopniowo podupadał. Ostatecznie w 1480 roku Edmund Carew odprzedał warownię Rhys ap Thomasowi, jednemu z czołowych zwolenników dynastii Tudorów i króla Henryka VII. Nowy właściciel podjął się przebudowy, przekształcającej średniowieczny zamek w luksusową rezydencję. W 1531 roku wnuk Rhysa, Rhys ap Gruffudd, popadł w niełaskę i został stracony przez króla Henryka VIII za zdradę. W ten sposób zamek wrócił do Korony, a następnie w 1558 roku został przejęty przez sir Johna Perrota, zastępcę króla w Irlandii (Lord Deputy of Ireland), który przeprowadził ostatnią istotną modyfikację zamku. By powiększyć swą siedzibę wzniósł on całe renesansowe, północne skrzydło zamku. Perrot zmarł w 1592 roku przed zakończeniem prac, po tym jak został uwięziony na zamku Tower w Londynie pod zarzutem zdrady. Po raz kolejny zamek wrócił do Korony, a następnie został odkupiony przez rodzinę de Carew w 1607 roku.
   W czasie wojny domowej z XVII wieku zamek został ufortyfikowany przez rojalistów. Po trzykrotnym przejściu z rąk do rąk i częściowym zniszczeniu muru południowego, po zakończeniu działań wojennych został zwrócony właścicielom. Rodzina Carew zamieszkiwała we wschodnim skrzydle do 1686 roku. Później zamek został opuszczony i popadł w ruinę. Prace naprawcze zaczęto przeprowadzać dopiero od 1984 roku.

Architektura

   Zamek usytuowano na niewielki wyniesieniu terenu u południowego brzegu rzeki Carew. Pod koniec XII wieku posiadał on formę czworobocznej wieży mieszkalnej, później wbudowanej w rozrośnięte założenie zamkowe. Nie wiadomo czy już od początku miała formę murowaną, czy poprzedzona była budowlą drewnianą. Z pewnością drewniane były obwarowania wokół wieży.
   Na przełomie XIII i XIV wieku powstał kamienny mur obronny na planie czworoboku w który od strony wschodniej włączono starą wieżę mieszkalną. Obronę zapewniały dwie narożne cylindryczne wieże po stronie zachodniej, narożna wieża południowo – wschodnia o półkolistym kształcie oraz północno – wschodnia wieloboczna wieża z kaplicą zamkową. Ta ostatnia posiadała sklepienie krzyżowo – żebrowe, piscinę w ścianie i pomieszczenie ponad kaplicą. Wieże zachodnie wyposażono w charakterystyczne wydatne ostrogi pełniące rolę przypór i ograniczające martwe pola ostrzału. Górne pomieszczenie w ich wnętrzach mogły także pełnić role mieszkalne, gdyż wyposażone były w kominki i latryny.
  
Budynek wielkiej auli zajmował całą długość zachodniej kurtyny muru, pomiędzy dwoma narożnymi wieżami. Na poziomie pierwszego piętra mieścił ona reprezentacyjną dużą salę, osadzoną ponad sklepionymi pomieszczeniami magazynowymi na parterze. W dużej sali znajdowała się galeria dla minstreli na południu, trzy większe okna wychodzące na zachodnią stronę i dwa kominki. Na początku XVI wieku wejście do auli poprzedzono od strony dziedzińca niedużym przedsionkiem. Kolejny budynek tzw. mniejszej auli (lesser hall), usytuowany został w narożniku północno – wschodnim dziedzińca, pomiędzy wieżą narożną, a dawną wieżą mieszkalną.
  
Wjazd na wewnętrzny dziedziniec prowadził przez bramę umieszczoną na południe od pierwotnej wieży z końca XII wieku. Nie była to konstrukcja zbyt wyszukana, wyposażona jedynie we wrota, bronę i pięć mordowni. Także przedzamcze znajdujące się po wschodniej stronie zamku, zostało ufortyfikowane kamiennym murem z wieżą bramną.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w postaci dobrze zachowanej trwałej ruiny z czytelnym pełnym układem. Jedynie fragment muru południowego nie ma dziś pierwotnej wysokości. Większość zabudowań nie posiada także dachów, obecnie tylko budynek mniejszej sali jest zadaszony. Średniowieczny wygląd zamku częściowo zamazały XVI-wieczne przebudowy, zwłaszcza dodanie skrzydła północnego z wielkimi oknami w stylu renesansu elżbietańskiego. Zamek dzierżawiony i zarządzany jest przez Park Narodowy Pembrokeshire Coast, który udostępnia go turystom.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Lindsay E., The castles of Wales, London 1998.

Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Carew Castle.