Caldicot – zamek

Historia

   Pierwszy zamek w Caldicot powstał prawdopodobnie około 1100 roku z inicjatywy Waltera Fitz Rogera, szeryfa Gloucester, który zbudował drewniano – ziemne fortyfikacje typu motte and bailey. Po śmierci jego syna  Milo Fitz Waltera i bezpotomnym zakończeniu życia przez jego pięciu synów, zamek przeszedł w ręce Humphreya II de Bohun, earla Hereford, który poślubił Małgorzatę, najstarszą córkę Milo. To właśnie najprawdopodobniej jeden z ich dalszych potomków, Humphrey de Bohun, drugi earl Hereford, po 1221 roku rozpoczął budowę murowanego zamku.
   Rodzina Bohun stała się możnym rodem i posiadała Caldicot przez ponad dwa stulecia. Gdy w 1373 roku bez męskiego spadkobiercy zmarł Humphrey de Bohun, siódmy earl Hereford, jego własność przeszła w ręce córek, Eleonory (Alianore) i Marii, a następnie przez małżeństwo Marii, pod rządy Tomasza z Woodstock, późniejszego księcia Gloucester. Jako że był on wujem króla angielskiego Ryszarda II i odgrywał ważną rolę na dworze, w zamku Caldicot przebywał rzadko. Dopiero zamieszki społeczne i rewolta chłopska skłoniły Tomasza do spędzenia większej ilości czasu w jego walijskich posiadłościach. W 1381 roku zarządził między innymi rozbudowę bramy południowej, która stała się główną rezydencją na zamku, oraz wieży zwanej Woodstock. W miarę upływy czasu stosunki między królem a jego wujem stały się napięte. W 1397 roku Tomasz został porwany i zamordowany, a jego własność została skonfiskowana i ostatecznie przeszła w ręce Korony.
   W
1399 roku Henryk Bolingbroke obalił rządy Ryszarda i przejął tron Anglii jako Henryk IV. Od tego momentu Caldicot zostało włączone w rozległe posiadłości Lancasterów. W XV wieku zamek  był w posiadaniu Henryka Monmouth (późniejszego Henryka V), a następnie wdowy po nim, Katarzyny Valois. Odtąd dzierżawiony był różnym właścicielom i popadał w coraz większe zaniedbanie. Podczas XVII-wiecznej wojny domowej został obsadzony przez garnizon rojalistów, co przyczyniło się do jego częściowego zburzenia pod koniec lat czterdziestych XVII wieku przez Parlament. Do połowy XIX wieku malownicze ruiny okazjonalnie wykorzystywane były przez lokalną społeczność wiejską. W 1885 roku zamek został sprzedany Josephowi Richardowi Cobbowi, który rozpoczął renowację i przekształcił go w dom rodzinny. Pozostał nim do 1963 roku, kiedy to wykupiła go instytucja rządowa.

Architektura

   Zamek z XIII wieku zbudowany został na niewielkim wyniesieniu terenu, w zakolu strumienia Nedern Brook. Po jego zachodniej stronie. W planie otrzymał kształt zbliżony do owalu. Składał się z muru obronnego wzmocnionego podkowiastą wieżą południowo – wschodnią i cylindryczną wieżą południowo – zachodnią. Obie wieże zwieńczone były hurdycjami o czym świadczą wystające z lica murów wsporniki. Brama wjazdowa do zamku znajdowała się początkowo w kurtynie zachodniej, umieszczona w Wieży Bohuna o kształcie wydłużonej podkowy. Gospodarcze przedzamcze ulokowano na zachód od zamku. 
   Najstarszym murowanym elementem był cylindryczny donżon, usytuowany po północno – zachodniej stronie założenia na niewielkim ziemnym kopcu. Kopiec ten otaczała sucha fosa, przekopana także od strony dziedzińca wyznaczonego przez późniejszy obwód murów. Donżon przypominał podobne budowle z Bronllys czy Tretower, za wyjątkiem małej, półkolistej wieżyczki wyrastającej z zachodniej partii budowli. Wieżyczka ta mieściła komorę więzienną w dolnej części oraz pomieszczenie w górnej partii, pomiędzy którymi wypełniona była masą pełnego muru. Sam donżon otrzymał masywne ściany o grubości 2,7 metra, trzy piętra nad przyziemiem (być może pełniącym rolę więzienia, a najpewniej spiżarni lub magazynu) i wyposażony był w studnię na wypadek oblężenia. Główna komnata znajdowała się na drugim piętrze; była nieźle oświetlona, miała kominek, a drzwi prowadziły do drewnianego wykusza – latryny. Do dziś widoczne są po nim kamienne wsporniki i portal drzwiowy. Także dwie pozostałe kondygnacje na codzień pełniły funkcje mieszkalne, gdyż ogrzewane były kominkami. Komunikację wewnętrzną w pionie umożliwiała spiralna klatka schodowa osadzona w grubości muru. Na poziomie najwyższej kondygnacji donżon otaczał drewniany ganek hurdycji, dostępny ostrołucznym portalem z najwyższej kondygnacji.
   W pierwszej połowie XIV wieku Humphrey de Bohun (1337–1361) wzniósł bramę południową. Została ona w drugiej połowie XIV wieku przebudowana i powiększona, otrzymując oprócz funkcji obronnych także rezydencjonalne. Składała się z głównego, prostokątnego w planie budynku bramnego, flankowanego od wschodu i zachodu dwoma smukłymi czworobocznymi wieżyczkami. Centralnie umieszczony przejazd zaopatrzono w most zwodzony przerzucany nad przekopem, dwie brony, dwoje wrót i trzy otwory do ostrzału, tzw. mordownie. Na górnym piętrze znajdowały się komnaty mieszkalne, skomunikowane długimi korytarzami w grubości murów z bocznymi wieżyczkami.
  
W latach 40-tych XIV wieku wzniesiono drewniany budynek reprezentacyjnej auli (great hall) przy południowej kurtynie muru. W drugiej połowie XIV wieku dobudowana została także północno – wschodnia wieża, zwana od nazwiska fundatora Wieżą Woodstocka. Otrzymała ona kształt na planie podkowy, portal bramny i trzy piętra wyposażone w komnaty, z których każdą ogrzewał kominek. Jej obronność podnosiły machikuły, umieszczone tylko od strony zewnętrznej.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w bardzo dobrym stanie, głównie dzięki odbudowie z końca XIX wieku. Na szczęście nie ingerowała ona mocno w średniowieczną, zabytkową substancję, dzięki czemu oryginalny charakter zamku został zachowany. Obecnie zobaczyć można praktycznie pełny obwód murów zamkowych, cylindryczny donżon, trzy wieże, bramę zachodnią bez zachowanej części wewnętrznej oraz bramę południową która przeszła największą rekonstrukcję. Zamek wraz z małym muzeum udostępniony jest za darmo do zwiedzania, odbywają się w nim także często imprezy plenerowe i okolicznościowe.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Lindsay E., The castles of Wales, London 1998.

Strona internetowa castlewales.com, Caldicot Castle.