Caernarfon – miejskie mury obronne

Historia

   Zanim wybudowano angielskie miasto Caernarfon, obszar ten zajęty był najpierw przez Rzymian, którzy wznieśli twierdzę Segontium, a później przez Normanów i książąt walijskich. W 1282 roku król Edward po raz drugi w trakcie swego panowania najechał północną Walię, spychając przeciwników na zachód od Montgomery i Chester. W 1283 roku angielski król zabezpieczył Caernarfon i okolicę oraz zadecydował, że stanie się ono centrum nowego hrabstwa i stolicą podległego księstwa północnej Walii, z nowym zamkiem i otoczonym murem miastem. Budowa nowego, obwarowanego ośrodka była po części symbolicznym aktem demonstrującym angielską potęgę.
   Miejskie mury obronne zostały zbudowane w latach 1283-1292 pod nadzorem mistrza Jakuba z Saint George, głównego architekta Edwarda w północnej Walii. Do ich wzniesienia w całej Anglii zmobilizowano ogromne ilości robotników. Zbierano ich w Chester, a następnie przewożono do Walii na każdy letni sezon budowlany. Prace nad murami postępowały szybko, aczkolwiek w nierównomiernych etapach. Koszt budowy miejskich obwarowań wynosił około 3 500 funtów, co stanowiło wówczas bardzo dużą sumę.
   Chrzest bojowy miejskie obwarowania przeszły w 1294 roku w trakcie walijskiego powstania Madoga ap Llywelyna. Caernarfon zostało zdobyte i spalone, lecz już rok później angielska kontrofensywa odbiła miasto i nieukończony jeszcze zamek. Od razu też przystąpiono do naprawy zniszczeń.
  
Nowe miasto było zamieszkane przez angielskich osadników, szczególnie z pobliskich hrabstw Cheshire i Lancashire, a mury miejskie miały częściowo na celu zachęcić imigrantów i urzędników królewskich do osiedlenia się w bezpiecznym miejscu, jednak populacja miejska nie była zbyt wysoka przez cały XIV wiek. W roku 1400 walijski książę Owain Glyndŵr zbuntował się przeciwko panowaniu Anglików, ale pomimo prób zdobycia Caernarfon w 1403 i 1404 roku, miasto odparło ataki.
  
Wstąpienie na angielski tron dynastii Tudorów spowodowało zmianę sposobu, w jaki zarządzano Walią. Tudorowie byli walijskiego pochodzenia, co zmniejszyło wrogość pomiędzy dwoma narodami i potrzebę utrzymywania obwarowań zamku i miasta. Ostatecznie od 1507 roku wewnątrz murów miejskich Caernarfon pozwolono żyć także Walijczykom.
   W XIX wieku miasto Caernarfon znacznie się rozrosło,  niektóre baszty przekształcono na budynki administracyjne, a w bramach urządzono pomieszczenia dla biur. Zburzono także niewielkie fragmenty w celu udrożnienia ruchu ulicznego. W wyniku rozbudowy wiele fragmentów obwarowań zasłoniły domy i różne przybudówki. Dopiero w XX wieku zostały one wykupione przez państwo i wyburzone.

Architektura

   Obwód murów miejskich został wzniesiony na planie sześcioboku, którego południowy fragment stanowił zamek. Po stronie zachodniej mur posiadał lekkie załamanie, większe załamanie było po stronie wschodniej. Długość obwarowań wynosiła 734 metry i obejmowała 4,18 hektara powierzchni miasta. Tak jak zamek, zostały w większości wzniesione z wapienia. Mur, podobnie jak baszty, został zwieńczony krenelażem z otworami strzelczymi.
   Mur obronny został wzmocniony siedmioma półokrągłymi basztami otwartymi od strony miasta i jedną cylindryczną, zamkniętą, w narożniku północno – zachodnim. Baszty pierwotnie zaopatrzone były w zdejmowane, drewniane mosty, aby umożliwić odcięcie fragmentów murów przed napastnikami.
   Do miasta prowadziły dwie bramy: zachodnia zwana Złotą lub Wodną oraz wschodnia zwana Wielką lub Skarbową (Exchequer). Obie składały się z podwójnych, półokrągłych baszt chroniących przejazd pomiędzy nimi. Pierwotnie były zamykane bronami i wrotami, brama wschodnia dodatkowo zabezpieczona była mostem zwodzonym i przedbramiem. Wschodnia brama już od chwili powstania mieściła pomieszczenia dla urzędników. Wpierw urządzono tam pokój królewskiego skarbnika, potem ratusz, a następnie dom gildii.
   W północno-zachodni narożnik murów wbudowano XIV-wieczny kościół św. Maryi, który wykorzystywał narożną, okrągłą wieżę w murach jako zakrystię i dom plebana. Zewnętrzną strefę obrony stanowiła sucha fosa
od strony północnej i wschodniej. Dodatkowym zabezpieczeniem była cieśnina Menai Strait od zachodu oraz rzeka Cadnant od północy i wschodu. Południe zabezpieczał zamek królewski.

Stan obecny

   Średniowieczne obwarowania Caernarfon obecnie są jednymi z najlepiej zachowanych, nie tylko na terenie Walii, ale i całej Europy. Obwód obronny przetrwał praktycznie na całej długości, nie zachowały się jedynie zwieńczenia niektórych baszt, bram i murów. Z powodu swej ogromnej wartości obwarowania zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

pokaż północny fragment obwarowań na mapie

pokaż wschodni fragment obwarowań na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Strona internetowa wikipedia.org, Caernarfon town walls.
Strona internetowa gatehouse-gazetteer.info Caernarfon town walls.