Bryn Celli Ddu – grobowiec neolityczny

Historia

     Około 5000-3000 roku p.n.e. na miejscu Bryn Celli Ddu został wzniesiony kamienny krąg otoczony przez rów i ziemny wał. Najprawdopodobniej pełnił on funkcje religijne. Na jego środku w trakcie badań archeologicznych odkryto kość spalonego ludzkiego ucha przykrytego kamienną płytą. Być może była to forma poświęcenia miejsca przed budową grobowca. Obok dołu z resztkami odkryto  kamień zdobiony spiralnymi i falistymi liniami. Jako że kamienne kręgi są na terenie Walii rzadkimi obiektami, a bardziej powszechnymi na terenie Anglii, przyjmuje się iż lokalna społeczność musiała utrzymywać dalekie kontakty.
     Około tysiąc lat po tym, gdy zbudowano krąg (według tablic informacyjnych Cadw okres ten był niedługi), budowla została unicestwiona. Szesnaście kamieni zostało uszkodzonych, niektóre przewrócone, a sześć zostało zniszczonych. Następnie zamiast kręgu został zbudowany grobowiec, umieszczony wewnątrz ziemnego kopca.  Ludzkie szczątki, zarówno spopielone jak i szkieletowe, zostały znalezione w komorze oraz w przejściu do niej, dowodząc różnych metod pochówku. Wejście do grobowca zostało ostatecznie przesłonięte kamieniem.
     Na początku XIX wieku rozpoczęły się pierwsze prace wykopaliskowe. W 1796 Bryn Celli Ddu zostało wpisana na listę kromlechów znajdujących się na wyspie Anglesey. W 1802 roku John Skinner odwiedził i opisał stanowisko archeologiczne. Podczas swojej wizyty autor usłyszał, że grób został odkryty pokolenie wcześniej przez farmera szukającego kamienia. Skuszony możliwością odkrycia skarbu przeniósł on kamień blokującego wejście. Wtedy też wiele z lżejszych kamieni zostało skradzionych lub zniszczonych. W latach 1928-1929 prace w Bryn Celli Ddu prowadził Wilfrid James Hemp.  Archeologowi udało się odkryć fazy rozwoju grobowca, a także “Wzorzysty Kamień”, który został następnie przeniesiony do Narodowego Muzeum Walii. Badania Christophera Knighta oraz Roberta Lomasa z lat 1997-1998 zdają się potwierdzać wcześniejsze tezy, iż Bryn Celli Ddu mógł być wykorzystywany do wyznaczania dnia przesilenia słonecznego jako kalendarz agrokulturowy.

Architektura

     Najwcześniej wzniesiony kamienny krąg składał się z 14 ułożonych pionowo kamieni, otoczonych przez rów i ziemny wał. Od strony północno – wschodniej prawdopodobnie znajdowało się wejście w postaci grobli usypanej z ziemi. Środek pełnił zapewne formę ołtarza, tam znaleziono szczątki ludzkiego, spalonego ucha, przykrytego kamieniem. Drugi kamień znajdujący się obok, posiadał liczne faliste i spiralne wzory.
     W drugiej fazie, po zniszczeniu kamiennego kręgu, wzniesiono grobowiec typu korytarzowego. Składał się on z wyłożonego kamieniami korytarza o długości 8,4 metra, prowadzącego od wejścia do centralnej komory grobowej, również utworzonej z kamiennych płyt na których sklepienie utworzono z dwóch kamieni szczytowych. Wewnątrz komory jeden z kamieni pozostawiono luzem w pionowym ustawieniu. Całość została przykryta ziemnym kopcem, a wejście zasłonięte głazem, ziemią i kośćmi. Krawędzie kopca zostały wzmocnione wieńcem dodatkowych kamieni.

Stan obecny

    Dzisiejszy wygląd Bryn Celli Ddu, którego celtycka nazwa oznacza “kopiec w ciemnym zagajniku”, jest wynikiem praz rekonstrukcyjnych przeprowadzonych w XX wieku. Kopiec jest obecnie dużo mniejszy, jego oryginalną wielkość wyznacza zewnętrzny krąg kamieni. Kopiec nie zamyka już całkowicie komory grobowej, dlatego jej tylna ściana jest otwarta, pozwalając na dopływ naturalnego światła. Za tylną ścianą komory, w miejscu, które kiedyś znajdowało się w obrębie kopca, znajduje się replika pokrytego wzorami kamienia. Jego oryginał znajduje się obecnie w Narodowego Muzeum Walii. Bryn Celli Ddu jest powszechnie uważany za jeden z najwspanialszych grobowców korytarzowych na terenie Walii. W przeciwieństwie do wielu innych, ma on nie tylko pełne przejście i komorę grobową, ale jest również częściowo przykryty kopcem. Wartość zabytku podnosi jego wcześniejsza forma w postaci kamiennego kręgu, obecność filara w komorze grobowej, kamień z wyrytymi spiralnymi wzorami, a także fakt, że budowla mogła służyć do wyznaczania dnia przesilenia letniego.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego