Historia
Klasztor dominikański pod wezwaniem św. Mikołaja, ufundowany został w Brecon przed 1269 rokiem, kiedy to został po raz pierwszy odnotowany w źródłach pisanych. Przypuszczalnie jego budowę rozpoczęto około 1240 roku, gdy Milo Fitzwalter nadał okoliczne ziemie klasztorowi w Malvern. Wielkim dobroczyńcą klasztoru, podobnie jak czterech innych walijskich konwentów dominikańskich, była królowa Elżbieta kastylijska, żona Edwarda I. W XIV wieku wsparcia dominikanom z Brecon udzielała także rodzina rodzina Awbrey z Abercynrig.
Średniowieczna historia klasztoru nie została naświetlona zbyt dobrze w przekazach pisemnych. Dominikanie z Brecon byli małym konwentem, który w odróżnieniu od innych nie angażował się w nauczanie i nie miał znaczenia ponadregionalnego. W chwili rozwiązania klasztoru w 1538 roku, dominikanie z Brecon stanowili jeden z najbiedniejszych domów zakonnych na terenie Walii, dysponując 6 akrami ziemi i niewielkim ogrodem. Po kasacie zabudowania klasztoru przejął William Barlow, biskup St Davids, który w 1541 roku w opuszczonych pomieszczeniach zainstalował kolegium z Abergwili. Jako kolegium Christ College kształciło ono duchownych, aż do otwarcia kolegium w St Davids. Christ College przekształcono w publiczną szkołę w 1853 roku.
W drugiej połowie XVII wieku większość średniowiecznych zabudowań klasztoru została rozebrana, przypuszczalnie z przeznaczeniem na sprzedaż kamienia i ołowiu z dachów. Przyczynić do tego miał się niejaki Roger Thomas, który po zakończeniu wojny domowej obawiał się, że zostaną mu odebrane. Ta część zabudowań poklasztornych która uniknęła rozbiórki, została poddana wiktoriańskiej renowacji w XIX stuleciu. Wpierw po 1859 roku, pod nadzorem architekta Johna Pollarda Seddona, odnowiono część kościoła klasztornego św. Mikołaja, a następnie w latach 1861-1864 John Seddon i John Prichard wznieśli neogotyckie budynki szkolne.
Architektura
Klasztor usytuowano nietypowo jak na mendykantów, poza średniowiecznym miastem Brecon, po drugiej stronie rzeki Usk, w pobliżu przeprawy na północnym – wschodzie i biegnących z południa traktów z Cardiff i Neath. Zabudowania składały się z kościoła pod wezwaniem św. Mikołaja i trójskrzydłowych pomieszczeń klauzury po jego południowej stronie. W pobliżu musiały znajdować się jeszcze zabudowania gospodarcze, przykościelny cmentarz oraz ogrody i sady. Całość konwentu otoczona była murem, w obręb którego prowadził budynek bramny.
Kościół klasztorny składał się z pojedynczej nawy na planie wydłużonego prostokąta, do której od wschodu przystawiono tej samej szerokości, lecz nieco krótsze prostokątne prezbiterium. Łącznie oba elementy osiągnęły niecałe 50 metrów długości, przy czym na prezbiterium przypadało około 20 metrów, a na nawę 27 metrów. Budynek nie miał transeptu, natomiast wieża, jeśli istniała w średniowieczu w miejscu połączenia nawy z prezbiterium, to musiała być niska. W XIV wieku kościół został powiększony po stronie północnej o wąską boczną nawę oraz kaplicę na jej przedłużeniu po stronie wschodniej. Po stronie południowej prezbiterium usytuowana była zakrystia.
Wschodnie narożniki prezbiterium kościoła wzmocnione były przyporami, usytuowanymi prostopadle do siebie. Oświetlenie zapewniały wąskie i wysokie, bardzo liczne otwory okienne, zajmujące prawie całą północną elewację prezbiterium. Od południa w prezbiterium znajdowały się już tylko cztery okna, ze względu na przystawione do kościoła zabudowania klasztorne i zakrystię. Wszystkie okna od wewnątrz ujęte zostały po bokach kolumienkami. Podobne lancetowate otwory, być może tworzące piramidalną triadę, pierwotnie znajdowały się w ścianie wschodniej. W XIV wieku wstawiono w nią jednak duże ostrołuczne okno z prostym pięciodzielnym maswerkiem, o laskowaniu tworzącym lancety. Duże okno znajdowało się także na osi zachodniej ściany nawy. Okna północne nawy usunięte zostały po przepruciu ściany czterema arkadami nawy bocznej. Umieszczona po jej wschodniej stronie kaplica oświetlana była dwoma ostrołucznymi oknami trójdzielnymi.
Pierwotne wejście z zewnątrz do kościoła musiało się znajdować w ścianie północnej. Po wybudowaniu XIV-wiecznej nawy bocznej, także w jej zachodniej części ściany północnej umieszczono portal. Z krużgankiem nawa kościoła połączona była dwoma portalami południowymi. Kolejny portal południowy łączył się z przestrzenią pomiędzy lektorium a arkadą tęczy. W południowej ścianie prezbiterium znajdował się wąski portal wiodący do zakrystii. Obok niego funkcjonowały nietypowo czterodzielne sedilia oraz podwójna kamienna piscina, wszystkie zamknięte trójliśćmi i zwieńczone gzymsami osadzonymi na konsolach z motywami roślinnymi.
Zabudowania klasztorne znajdowały się po stronie południowej kościoła. Łączyło się z nim prostopadle zachodnie i wschodnie skrzydło oraz otoczony krużgankami wirydarz. Trzecie skrzydło zamykało dziedziniec od strony południowej. W ich obrębie oprócz nakazanych przez zakonną regułę pomieszczeń, takich jak dormitorium, kapitularz, czy refektarz, znajdowała się również komnata opata (lub pomieszczenie dla gości) o wymiarach 20 x 10 metrów, przykryta XIV-wieczną otwartą więźbą dachową.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowało się XIII-wieczne prezbiterium kościoła klasztornego, kaplica z XIV wieku oraz mur nawy głównej do wysokości okiennych parapetów i część północnej arkady. Mury prezbiterium wraz z oknami częściowo są oryginalne, lecz po połowie XIX wieku ściana północna została wzniesiona ponownie od fundamentów, przy użyciu pierwotnych materiałów budowlanych. Przetrwały również dwa z pomieszczeń klasztornych: refektarz lub infirmeria oraz prawdopodobnie komnata opata z widoczną XIV-wieczną otwartą więźbą dachową. Na terenie dawnego klasztoru funkcjonuje szkoła, dlatego zwiedzanie może być utrudnione.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Burton J., Stöber K., Abbeys and Priories of Medieval Wales, Chippenham 2015.
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., Abbeys, priories and cathedrals of Wales, Malvern 2012.