Aberystwyth – zamek

Historia

   Budowę zamku Aberystwyth (pierwotnie znanym pod nazwą Llanbadarn) rozpoczęto z inicjatywy angielskiego króla Edward I w 1277 roku. Jego koszt wyniósł ponad 4300 funtów (cena porównywalna do poniesionej przy budowie zamków Flint i Rhuddlan). Mimo iż warownię ukończono dopiero w 1289 roku, to jednak główne prace przeprowadzono w pierwsze trzy lata. W 1282 roku nieukończony zamek został zdobyty i spalony wraz z miastem przez Walijczyków. Natomiast już w 1294 roku, podczas buntu Madoga ap Llywelyna, wytrzymał kolejne walijskie oblężenie, głównie dzięki swemu nadmorskiemu położeniu, pozwalającemu dostarczać do zamku zaopatrzenie.
   W połowie XIV wieku zamek Aberystwyth  był w złym stanie. Szczególnie zrujnowana była główna brama, mosty zwodzone, sala królewska, długa komnata, kuchnia i przedzamcze. Wykorzystał to Owain Glyndŵr, który w 1404 roku zdobył warownię w trakcie walijskiego powstania. W 1406 roku Owain odparł angielskie oblężenie prowadzone przez księcia Henryka, przyszłego angielskiego króla Henryk V, lecz w drugim oblężeniu dwa lata później, Henryk odzyskał zamek dzięki użyciu ciężkich dział.
   W 1637 roku na zamku urządzono królewską mennicę w której produkowano srebrne szylingi. W parę lat później w trakcie angielskiej wojny domowej obsadzony był przez rojalistów, co spowodowało atak wojsk parlamentu w 1646 roku, a w konsekwencji jego wysadzenie i zniszczenie. To, co przetrwało, niestety wykorzystane było w kolejnych latach jako źródło darmowego kamienia budowlanego dla rozwijającego się miasta.

Architektura

   Zamek usytuowany został na miejscu z natury obronnym, w pobliżu wybrzeża morskiego, na północ od ujścia rzeki Rheidol, której nurt wraz z linią brzegową tworzył nieduży cypel. Zbudowany został na planie rombu złożonego z podwójnego obwodu murów obronnych, przy czym drugą kurtynę po najbezpieczniej stronie południowo – zachodniej, wzniesiono dopiero w trakcie odbudowy po 1282 roku.
   Wjazd do zamku  możliwy był od wschodu, z terenu miasta, poprzez dwie bramy zaopatrzone po dwie baszty w kształcie litery D, flankujące środkowe przejazdy pomiędzy nimi. Główna wewnętrzna brama wschodnia, podobnie jak w Harlech, od strony dziedzińca posiadała dwie cylindryczne wieżyczki, mieszczące spiralne klatki schodowe. Dodatkowa, mniejsza, ale także dwubasztowa brama, zlokalizowana została w zewnętrznej kurtynie muru od strony północno – zachodniej. Skierowana była ona na małą zatoczkę, w której być może znajdowała się przystań. Po przebyciu tej bamy, z terenu międzymurza mała furta, osadzona w półkolistej baszcie, wiodła na teren głównego dziedzińca. Prawdopodobnie w okresie późnego średniowiecza zewnętrzna brama wschodnia otrzymała przedbramie, usytuowane po zewnętrznej stronie przekopu, który zabezpieczał zamkowy cypel.
   Mury zamku wzmocnione zostały basztami w każdym rogu, a
dodatkowo kurtyna północno – zachodnia i południowo – zachodnia wewnętrznego obwodu, zaopatrzona była pośrodku w półcylindryczne baszty. Zabudowania mieszkalne i gospodarcze przylegały do wewnętrznego lica murów zamku, z pewnością też komnaty mieszkalne wypełniały masywną wewnętrzną bramę wschodnią. Warownia sprzężona była z miejskimi murami obronnymi, otaczającymi ulokowane na wschód od zamku Aberystwyth.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych w najlepszym stanie zachował się zewnętrzny obwód murów obronnych z północną i południową basztą narożną. W formie daleko posuniętej ruiny znajduje się wewnętrzna, wschodnia brama, a z wewnętrznego obwodu obwarowań zachowała się praktycznie jedynie baszta zachodnia, obecnie najbardziej charakterystyczny element zamku. Całość założenia jest czytelna dzięki zachowaniu partii fundamentowych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Gravett C.,  The Castles of Edward I in Wales 1277-1307, Oxford 2007.

Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Lindsay E., The castles of Wales, London 1998.
Taylor A. J., The Welsh castles of Edward I, London 1986.