Zolná – kościół św Mateusza

Historia

   Według dokumentów arcybiskupa Tomasza z Ostrzychomia w 1311 roku zgodę na budowę kościoła obronnego we wsi Zolná  otrzymali Bychora i Zubraty, synowie żupana zwoleńskiego Tobiasza. Jednak budynek jest starszy, a eksperci datują go na lata 1260-1280. Wspomniany dokument prawdopodobnie związany jest z dużą przebudową kościoła, która sięgała lat 1310-1320. W okresie 1360-1390 wnętrze kościoła zostało ozdobione freskami, które zachowały się do dziś. Najmłodsze freski stworzono na początku XVI wieku.
   W czasie reformacji świątynia przeszła do rąk protestantów, katolicy odzyskali ją w 1709 roku. W XVI wieku prezbiterium wzmocnione zostało w narożach przyporami, a całą budowlę otoczono kamiennym murem. Pod koniec XVII wieku w zachodniej części nawy zbudowano drewnianą emporę, a wnętrze wyposażono w barokowe meble. W 1773 roku kościół przeszedł dalsze barokowe adaptacje.
   Pod koniec II wojny światowej obiekt odniósł poważne zniszczenia, gdy ogień artyleryjski uderzył w południową ścianę nawy i zniszczył sklepienie zakrystii. W latach siedemdziesiątych XX wieku kościół został całkowicie wyremontowany, usunięto przypory i przywrócono średniowieczne freski. Przeprowadzono również badania archeologiczne w 1993 roku, a w 2011 roku rozpoczęto kompleksową renowację budynku.

Architektura

   Pierwotny kościół z XIII wieku wzniesiono jako budowlę jednonawową z wielobocznym prezbiterium i zachodnią wieżę. W latach 1310-1320 poszerzono nawę, zasklepiono prezbiterium i wzniesiono od strony północnej zakrystię. Elewacje kościoła zostały pomalowane na biało i uzupełnione czerwonym kwadrowaniem. Gotyckie freski zachowały się na północnej ścianie nawy i na łuku tęczowym.
   Kościół prezentuję formę pośrednią między okresem romańskim a gotykiem. Ten ostatni reprezentuje wielobocznie zamknięte prezbiterium, żebrowe sklepienia wnętrza, spiętego w zakrystii ozdobnym zwornikiem oraz ostrołukowe, duże okno z maswerkiem w południowej ścianie nawy. Romański charakter mają natomiast wąskie okna o półkolistych zwieńczeniach.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa apsida.sk, Zolná.