Vrsatec – zamek

Historia

   Początki zamku sięgają XIII wieku, choć pierwsza pewna wzmianka o nim pochodzi dopiero z 1316 roku. Jego zadaniem była ochrona północno-zachodnich granic Królestwa Węgierskiego. Wrszatec powstał jako zamek królewski, ale na przestrzeni wieków należał do różnych feudałów, wśród których byli m.in. Mateusz Csak, Ścibor ze Ściborzyc, Jan Hunyady. Po Hunyadym odziedziczył go syn, Maciej Korwin, który za zasługi wojenne darował go w 1577 roku miejscowej rodzinie ziemiańskiej. W XVII wieku zamek stracił znaczenie, gdyż właściciele przenieśli się do nowego pałacu we wsi Pruskie. W latach 1680 i 1708 dwukrotnie palił się podczas zdobywania przez wojska cesarskie. Za zgodą ostatniego właściciela, grafa Kóniggsega, został w 1708 roku wysadzony w powietrze.

Architektura

   Pierwotny zamek z XIII wieku powstał na wierzchołku skały, na której wzniesiono kwadratową w planie wieżę, do której później dobudowano budynek mieszkalny, a całość otoczono murami obronnymi wkomponowanymi w skały. Wieża poza obronnymi pełniła także funkcje mieszkalne, jej piwnica wykuta była cała w skale, a ściana przyziemia i częściowo piętra utworzona była ze skalnego bloku. W skale wykuto także przejścia oraz korytarz do wykusza zawieszonego nad wschodnim urwiskiem. Jej wymiary wynosiły 6×6 metrów, co przy niewielkiej grubości murów wynoszącej 1 metr, dawało całkiem spore wnętrze o wymiarach 4×4 metry.
   Ze względu na szczupłość miejsca w górnej części zamku, pomieszczenia gospodarcze zlokalizowano na rozleglejszym podzamczu (50×60 metrów), na skalnym tarasie poniżej właściwego zamku. Jedyny dostęp do tej otoczonej skałami części wiódł od północnego wschodu. Z zamkiem górnym połączony był wąską i stromą ścieżką po stronie południowej, ze schodami częściowo wykutymi w skale. Z czasem przedzamcze to, zamienione w typowy dolny zamek, stało się główną częścią obiektu. W XVI wieku zbudowano tu renesansowy pałac i budynki gospodarcze. Zamek miał własną piekarnię, spichlerz, stajnię, na miejscu warzono też piwo. Całość otoczono dość cienkim murem obronnym (1 metr), który tylko od północnej, wjazdowej strony był grubszy (1,7 metra). Wzmacniała go cylindryczna i wieloboczna wieża po stronie zachodniej oraz bastion północny. Na półce częściowo wykutej w skale, pomiędzy dolnym a górnym zamkiem, umieszczono działobitnię.

Stan obecny

   Najlepiej zachowaną częścią dolnego zamku jest pałac, którego ściany z otworami okiennymi zachowały się do wysokości pierwszego piętra i są dobrze widoczne z zachodniej strony wzgórza. Gorzej wyglądają zachodni mur obronny i baszta nad urwiskiem, z których zachowały się tylko małe fragmenty. Z innych budowli dolnego zamku pozostały drobne kawałki murów i fundamenty częściowo ukryte w ziemi oraz wały. Z obiektów zamku górnego na szczycie skały zachowały się tylko fragmenty najstarszej, kwadratowej wieży i murów obronnych. Ta część zamku jest szczególnie narażona na erozję, odpadają z niej kolejne kamienie. Warto zwrócić uwagę, że zamek górny leży ponad 90 metrów powyżej dolnego. Jest to największa różnica wysokości pomiędzy obiektami tego samego zamku na Słowacji. Kilkadziesiąt metrów podejścia po stromych skałach sprawia, że górny zamek należy do najtrudniej dostępnych na Słowacji.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.