Vígľaš – zamek

Historia

   Powstanie zamku datuje się na koniec XIV wieku i wiąże z królewskimi terenami łowieckimi w okolicach Zwolenia. Myśliwski zamek, wspomniany po raz pierwszy w 1390 roku, miał służyć królowi w czasie jego wypraw w masyw Polany. Możliwe jednak, iż zamek powstał nieco wcześniej i można go łączyć ze wspominanym w dokumentach źródłowych zamkiem Liget, jednym z ulubionych miejsc króla Ludwika I Wielkiego. Także nieliczne ślady architektoniczne sugerują, iż Vígľaš mógł powstać z inicjatywy Ludwika w okresie 1368 – 1381.  Później dzielił losy innych zamków zwoleńskiej żupy: w XV wieku był  własnością kolejnych królowych, w 1440 roku trafił w prywatne ręce Reinprechta z Ebersdorfu, a później kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Pod koniec średniowiecza najdłużej należał do rodu Raskai. Z czasem stał się ośrodkiem wielkiego majątku obejmującego trzy miasteczka i kilkanaście wsi.
   W XVI wieku zamek włączono w pas fortyfikacji antytureckich, a jego obrona została powierzona królewskim kapitanom. Jego obwarowania wymagały pilnej rozbudowy, którą przeprowadził w 1566 roku kapitan Ladislav Zelemery, a kontynuował po 1575 roku Ladislav Zay. Dzięki temu zamek nigdy nie został zdobyty przez Turków, chociaż w trakcie oblężeń doznał wielu uszkodzeń.
Począwszy od 1690 roku należał do rodziny Esterhazych, którzy przebudowali go w stylu barokowym, zamieniając w luksusową rezydencję magnacką. W końcu XIX wieku został z kolei przebudowany w stylu romantycznym, kiedy to między innymi dodano krenelaż na obwarowaniach podzamcza. Zimą 1945 roku w trakcie walk frontowych zabytek spłonął.

Architektura

   Początkowo zamek składał się z trzech skrzydeł, które wraz z obmurowaną skałą tworzyły zamknięty dziedziniec o łącznych wymiarach 60 x 85 metrów. Od południowej strony umieszczono jedynie mur obronny, a wewnętrzny dziedziniec obiegały piętrowe krużganki. Wjazd umieszczony był w sklepionym przejeździe skrzydła zachodniego, prowadzącym od strony podzamcza. Forma zamku zapewne była zbliżona do powstałego w tamtym okresie Nowego Zamku w Zvoleniu. Urządzenia obronne ograniczały się do otworów strzelczych w zewnętrznych elewacjach murach budynków. Zamek otoczono także murem obwodowym oraz odgrodzono suchą fosą po najbardziej zagrożonej południowej stronie.
   Komnaty reprezentacyjne znajdowały się głównie na piętrze skrzydła północnego i wschodniego. Posiadały one drewniane, płaskie stropy i oświetlane były czworobocznymi oknami z centralnymi krzyżami. Przyziemie pełniło natomiast funkcje gospodarcze, tam znajdowała się kuchnia, magazyny, spiżarnie oraz w jednym z pomieszczeń studnia. Na południowym końcu skrzydła wschodniego usytuowano kaplicę. Dostęp do niej prowadził z krużganków i sąsiedniego bocznego pomieszczenia, zwieńczonego sklepieniem opartym na pojedynczym filarze. Jej prezbiterium zamknięte było poligonalnie i wysunięte poza obrys zabudowy, a wnętrze zwieńczone sklepieniem krzyżowo – żebrowym.
   Wielka rozbudowa nastąpiła w XVI wieku, kiedy zamek został przekształcony w jedną z twierdz systemu obrony słowackich ziem przed Turkami. Otoczono go nowym murem z dwiema okrągłymi wieżami działowymi na wschodzie, a później pod koniec XVI wieku w zachodnich narożach dodano dwie kolejne wieże działowe. Wejście do wieży bramnej podzamcza prowadziło przez
zwodzony most. W pobliżu zamku, na wzgórzu na jego przedpolu w 1574 roku zbudowano sześciokątną wieżę, otoczoną z trzech stron przekopem, pełniącą funkcję obserwacyjną i sygnalizacyjną. Miała ona łączność wzrokową z innymi tego typu obiektami. Jej pozostałości znajdują się 150-200 metrów na południowy zachód od zamku.

Stan obecny

   Do niedawna zamek znajdował się w stanie ruiny do której doprowadziła go II wojna światowa. W ostatnich latach został jednak odbudowany przez prywatnego inwestora i przekształcony w hotel i centrum konferencyjne. Istnieje możliwość jego zwiedzania, a terminy i godziny wejść najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.