Turňa nad Bodvou – Zamek Turniański

Historia

   Protoplasta rodu Tornayów otrzymał okoliczne ziemie od króla Beli IV po najeździe mongolskim z 1241 roku. Zamek Turniański stanął prawdopodobnie już w połowie XIII wieku, choć pierwsza wzmianka o nim pochodzi dopiero z 1357 roku. Wiąże się ona z królewskim pozwoleniem na rozbudowę zamku, który był już wtedy stolicą komitatu i administracyjnym sercem regionu. Ostatni z Tornayów zmarł w 1406 roku, w efekcie czego zamek przypadł królowi Zygmuntowi Luksemburczykowi, który trzy lata później zamienił Turňę na inną budowlę ze Stefanem z Branča. W latach 1440-1458 zamek zajmowany był przez wojska Jana Jiskry, od których wykupił go arcybiskup ostrzyhomski. W 1476 roku zamek kupił Imre Zapolya. W rękach jego rodu Turňa pozostawała do 1531, później w drodze koligacji małżeńskich przeszła na rodzinę Bebeków. Z nazwiskiem Franciszka Bebeka związana jest największa rozbudowa zamku, który wszedł w skład systemu twierdz przeciwtureckich. Dokonano jej w latach 1540-1550, jednak już w 1567 roku Bebekowie wymarli. Turcy oblegli zamek dopiero wiek później, w 1652 roku, lecz bez sukcesu. Dopiero w trakcie powstania Thókólyego w latach 1678 – 1685 roku Turňa aż czterokrotnie przechodziła z rąk do rąk. Pod koniec walk cesarskie wojsko znacznie zniszczyło obwarowania zamku, choć funkcjonował on jeszcze aż do XIX wieku. Porzucony został dopiero w 1848 roku, po przypadkowym zaprószeniu ognia i pożarze.

Architektura

   Zamek początkowo składał się z umieszczonej w najwyższym punkcie wzniesienia czworobocznej wieży, połączonej na południu z niewielkim obwodem masywnych murów obronnych o zaokrąglonych narożnikach, które wydzieliły ciasny dziedzińczyk. Wieża posiadała wymiary 8,3 x 7,7 metra i grubość ścian około 2,5 metra. Jej północno – zachodni narożnik został skierowany w stronę drogi dojazdowej do zamku, zapewne w celu skuteczniejszej ochrony przed ewentualnym ostrzałem.
  
Rozbudowa z drugiej połowy XIV stulecia powiększyła zamek o nowy obwód murów obronnych i budynek mieszkalny po południowo – wschodniej stronie wydłużonego dziedzińca. Miał on w planie wymiary 16×11 metrów i dwa narożniki wschodnie w formie lekko wystających, zaokrąglonych przypór. W pierwszej połowie XV wieku został on powiększony o nowe skrzydło po północno – wschodniej stronie, które prawdopodobnie wypełniło część międzymurza między głównymi murami zamku a murem parchamowym.
   W latach 1540-1550 na południu i wschodzie powstał drugi pierścień murów obronnych wzmocnionych półokrągłą basztą południową i dwoma podkowiastymi basztami wschodnimi. W efekcie rozmiary zamku powiększyły się do około 60 x 20 metrów. Bramę po stronie północnej wzmocniono wielkim rondlem przystosowanym do broni ogniowej. Jego grube aż na 5 metrów mury  zaopatrzono w stanowiska dla dział, a koronę zwieńczono gankiem ze strzelnicami dla ręcznej broni palnej.

Stan obecny

   Zewnętrzne mury obronne oraz wielka południowa baszta najlepiej prezentują się z usytuowanej poniżej wzgórza wsi. Ścieżka do zamku, pokrywająca się z dawną drogą dojazdową, doprowadza do ruin z przeciwnej strony. Tam przetrwała północno-zachodnia basteja. Ponadto zobaczyć można wielką południową basztę oraz dwie mniejsze na wschodzie. Fortyfikacje te są najlepiej zachowaną częścią zamku. Na wschód od bastei widać duże fragmenty dwóch budynków gospodarczych. W starszej, wewnętrznej części zamku dominują pozostałości czworobocznej wieży głównej oraz wschodnia ściana pałacu o wysokości około 7 metrów. Dziedziniec rozciągający się pomiędzy tymi dwoma budynkami jest w znacznej części zarośnięty krzakami, po stojących przy nim zabudowaniach zachowały się małe kawałki ścian i fundamenty. Podobnie rzecz się ma z wewnętrznym pierścieniem murów.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.