Strečno – Stary Zamek

Historia

   Najstarsza wzmianka źródła o zamku pochodzi z 1267 roku. Wówczas nazywał się on Varin i miał dwa zadania: stanowił część pogranicznego systemu obronnego, a zarazem ochraniał biegnący wzdłuż Wagu szlak handlowy, gdyż poniżej zamku znajdował się bród i punkt poboru myta. Z początku stanowił własność królewską, lecz jeszcze w XIII wieku trafił w ręce protoplastów późniejszego rodu Balassów. W końcu XIII wieku zamkiem zawładnął Mateusz Csak, w którego rękach pozostał do 1321 roku. W roku 1397 kasztelanem zamku był polski rycerz Piotr Wągl, który dzierżył go w imieniu Ścibora ze Ściborzyc. Przez kolejne ponad sto lat właściciele wielokrotnie się zmieniali, a ich długą listę otwiera zwoleński żupan Donch. W 1443 roku Waryn trafił w ręce Pograncza z Mikulasza, którego potomkowie pozostali właścicielami zamku, aż do 1848. W XIV wieku, po wybudowaniu zamku w pobliskim Strećnie, w odniesieniu do Waryna przyjęło się określenie „Stary Zamek”. Nazwa ta po raz pierwszy pojawia się w 1384 roku, a mianem Varin odtąd określano już tylko leżącą kilka kilometrów na północ osadę służebną.
   W latach 1529-1553 Pogranczowie toczyli regularną wojnę z Mikołajem Kostką, właścicielem Streczna. Zamek przetrwał wszystkie oblężenia, ale został tak pokiereszowany, że jego naprawa przewyższała możliwości finansowe właścicieli. Pogranczowie zwrócili się więc do cesarza o zgodę na opuszczenie zamku i przeniesienie się do nowo wybudowanego dworu. Taką zgodę otrzymali i w początkach XVII wieku zamieszkali w nowym pałacu w Krasńanach. Zamek wciąż był zamieszkany, choć całkowicie stracił wojskowe znaczenie. Przez całe stulecie właściciele przeznaczali niewielkie kwoty na drobne naprawy. Ostatecznie obiekt opustoszał w początkach XVIII wieku i od tej pory pozostaje w ruinie.

Architektura

   W XIII wieku zamek był niewielką warownią, składającą się z wieży na planie podkowy (oś pomiędzy 9,5 a 12 metrów) oraz budynku mieszkalnego o wymiarach 15 x 8,5 metra, ciasno ustawionego na najdalej wysuniętym na południowy – zachód fragmencie skały. Pierwotnie, zanim została obudowana późniejszymi budowlami, posiadała ostrze (ostrogę) zwróconą w kierunku północno – wschodnim, czyli w kierunku bramy wjazdowej.
   Jeszcze w XV wieku zamek został powiększony. Od zachodniej strony zbudowano wieżę bramną z przedbramiem, a w południowo – wschodniej części powstał podłużny budynek, dostawiony do dawnej kurtyny murów. Dostęp do serca zamku był możliwy wyłącznie poprzez nowe umocnienia, z pozostałych stron naturalną ochronę zapewniały pionowe urwiska. Później od północnego wschodu dobudowano jeszcze przedzamcze, podłużny dziedziniec otoczony osobnymi murami obronnymi. Tu stała większość budynków gospodarczych oraz mieszkalnych załogi zamku. Dodatkowym zabezpieczeniem przedzamcza była wykuta w skale fosa. Cała budowla była mocno rozciągnięta, jej długość wynosiła ponad 150 metrów, podczas gdy szerokość w najszerszym miejscu nie przekraczała 30 metrów.

Stan obecny

   Obecnie w najgorszym stanie znajduje się przedzamcze. Jest to obszerne spłaszczenie terenu porośnięte lasem i otoczone fragmentami osypujących się murów. Jedynymi śladami po budynkach mieszkalnych i gospodarczych, jakie tu kiedyś stały, są otwory w obwodowych murach, które stanowiły oparcie dla ich belek stropowych. W średnim zamku zachowały się mury wokół dziedzińca oraz duże fragmenty XV-wiecznej baszty armatniej. Najlepiej prezentuje się najstarszy zamek górny. Znajduje się tu wieża zachowana do wysokości drugiego piętra, a za nią ściany późnogotyckiego pałacu i innych budynków mieszkalnych. Wstęp na teren zamku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.