Sabinov – miejskie mury obronne

Historia

   Pierwsza pisemna wzmianka o Sabinovie pochodzi ze statutu króla Beli IV z 1248 roku. Jego korzystne położenie przy szlaku handlowym wiodącym przez dolinę Torysy było niewątpliwie czynnikiem decydującym, który przyciągał tu niemieckich kolonistów. Sabinov był wówczas królewską osadą, która w 1405 roku została awansowana do statusu wolnego miasta królewskiego. W 1472 roku król Maciej Korwin przedłużył jej przywileje i nakazał miastu budowę murów obronnych. Wpływ na tą decyzję miało zapewne zdobycie i całkowite spalenie miasta w 1461 roku przez bratrzyków. Budowa murowanych obwarowań trwała od lat siedemdziesiątych XV wieku po początek XVI stulecia.
   W XVII i XVIII stuleciu fortyfikacje nie przechodziły zbyt wielu napraw i modernizacji, dlatego mogły wówczas chronić mieszczan już tylko przed mniejszymi oddziałami maruderów i pomagać przy poborze cła. W pierwszej połowie XIX wieku fortyfikacje nie były już utrzymywane. Fosę zmieniano na ogrody, mury stopniowo niszczono, a należące do miasta baszty zostały wydzierżawione mieszkańcom w celach gospodarczych i mieszkaniowych.

Architektura

   Obwarowania Sabinova wzniesiono na planie nieregularnego owalu o osiach długości  440 i 345 metrów. Ich obwód miał prawie 1400 metrów długości. Mury obronne miały 5 do 5,5 metrów wysokości plus około 2,5 metrowe przedpiersie. Łącznie całkowita wysokość ściany wynosiła od 6,5 do 7,5 metra i 1,4 do 1,8 metra grubości. Posiadały otwory strzelcze dla małokalibrowej broni palnej (rozmieszczone średnio co 5-5,5 metra) i drewniany ganek dla obrońców, w późniejszym okresie zadaszony.
   Obwarowania wzmocnione były podkowiastymi basztami rozstawionymi co około 50-77 metrów. Z nieznanych powodów zdecydowanie gęściej rozstawione były od strony południowej, a bardzo rzadko od północy, choć nie można wykluczyć, iż znajdowały się tam dodatkowe, obecnie nieznane baszty. W XVI wieku było ich czternaście. Wystawały one ponad wysokość murów obronnych, był wysunięte przed ich lico, zamknięte od strony miasta i pełniły funkcję flankującą. Średnica ich półkola była różnorodna i wynosiła od 5 do 12 metrów. W jednym znanym przypadku baszta miała sześciokątny plan piętra (baszta nr 1). Wszystkie miały 3 do 5 pięter oddzielonych stropami o płaskich belkach, przy czym dwie kondygnacje wychodziły ponad kurtynę murów. Pierwotnie dostęp do baszt możliwy był wyłącznie z ganku obronnego na kurtynach murów, gdzie w paru przypadkach w celu wyrównania poziomów zastosowano schodki.
  
Wjazd do miasta możliwy był przez dwie bramy, jedną po stronie północno – zachodniej i jedną na wschodzie. Ich obronę zapewniały czworoboczne, trzypiętrowe wieże zaopatrzone w przedbramia (wschodnie prawdopodobnie w formie barbakanu). Zewnętrzną strefę obrony stanowiła otaczająca całe miasto fosa.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych zachowało się sześć baszt oraz około 500 metrów muru obronnego. W najlepszym stanie widoczny jest odcinek południowy z basztami nr 1, 2, 3, 4, 8 i mniejszymi reliktami baszt nr 5, 6, 7 i 9, przy czym do części baszt dostęp jest utrudniony z powodu współczesnej zabudowy mieszkaniowej i działkowej.

pokaż basztę nr 8 na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Šimkovic M., Glos P., Neskorostredoveké opevnenie mesta Sabinov [w:] Městské fortifikace ve vrcholně středověkých zeměpanských městech střední Evropy, Brno 2008.