Poniky – kościół św Franciszka z Asyżu

Historia

   Kościół został wzniesiony w pierwszym kwartale XIV wieku. Zezwolenie na budowę w majątku Piotra i Tomasza, synach sędziego Filipa Doncza ze Zvolena, zostało wydane przez arcybiskupa ostrzyhomskiego Tomasa Bakócza w 1310 roku.  Już w 1325 roku w kościele odbywała się kapituła Franciszkanów z klasztoru z pobliskiej Ľupčy, a motywy franciszkańskie znalazły odzwierciedlenie także w wystroju freskowym pochodzącym z około 1380 i 1415 roku. Kościół początkowo nosił wezwanie św. Jana, nie jest pewne kiedy doszło do zmiany na św. Franciszka.
   Około 1470 roku rozbudowane zostało południowe okno prezbiterium, a kilka elementów architektonicznych zostało pomalowanych na czerwono. Ważną interwencją w wygląd kościoła była przebudowa późnogotycka z około 1490 roku. Dobudowana została wówczas boczna kaplica z północnej strony budowli. Nowo wybudowaną kaplicę ozdobiono również malowidłami ściennymi. W tym okresie powstał także portal zachodni.
   W czasie reformacji świątynia używana była naprzemiennie przez protestantów i katolików. Gorszy okres dla kościoła i wsi nastał w drugiej połowie XVII wieku, kiedy Poniky zostały dwukrotnie spalone przez oddziały tureckie (1663 i 1678). W 1709 roku kościół ostatecznie przekazano katolikom. Od 1752 do 1764 przeprowadzono barokową przebudowę. Kościół otrzymał nowe wnętrze, a nawa i kaplica zostały ponownie sklepione. Gotyckie okna nawy i południowy portal zostały zamurowane, przebito natomiast nowe otwory. W XIX i XX wieku dokonano niewielkich korekt. W 1961 roku odkryto średniowieczne polichromie, a dziesięć lat później rozpoczęto prace nad renowacją świątyni, zakończone w 1992 roku.

Architektura

   Kościół został zbudowany na podwyższonej pozycji jako typowa świątynia wiejska tamtego okresu. Prosta konstrukcja składała się z podłużnej nawy, kwadratowego prezbiterium i północnej zakrystii. Późnogotycka przebudowa spowodowała dodanie również kaplicy od strony północnej. Z pierwszej fazy budowy pochodził portal południowy, ponadto kościół posiada portal zachodni i wewnętrzny do zakrystii. Prezbiterium i zakrystia posiadały sklepienie krzyżowo – żebrowe. Po północnej stronie prezbiterium zachowało się kamienne pastoforium z początku XVI wieku, a w zakrystii oryginalna gotycka umywalka z wylotem na zewnątrz północnej ściany. Cennym zabytkiem są również zachowane średniowieczne polichromie.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa apsida.sk, Poniky.