Plaveč – zamek

Historia

   Zamek, strzegący polsko-węgierskiej granicy oraz szlaków handlowych biegnących do Polski wzdłuż dolin Popradu i Torysy, prawdopodobnie został zbudowany w pierwszej połowie XIII wieku z inicjatywy królewskiej. Jego nazwa być może wywodzi się od Połowców, koczowniczego plemienia będącego na służbie królów węgierskich. Być może ich oddział strzegł czasowo granicy z Polską. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1294 roku.
   Na przestrzeni dziejów wielokrotnie zmieniał właścicieli. Byli wśród nich m.in. Drugethowie, którzy dokonali jego rozbudowy w XIV wieku. W połowie XV stulecia zamek został zajęty przez bratrzyków, stając się siedzibą przywódcy ruchu, Piotra Aksamita. W 1505 roku został własnością rodziny Horvathów; z czasem tutejsza gałąź tego znanego węgierskiego rodu przyjęła nazwisko od nazwy zamku Palocsay. Palocsayowie władali zamkiem do końca jego dziejów. Choć jeszcze w XVII wieku mury obronne warowni zostały wzmocnione, zamek utracił już swój obronny charakter, pełniąc rolę reprezentacyjnej, szlacheckiej siedziby. Dzięki temu po upadku powstania Franciszka Rakoczego w początkach XVIII wieku właścicielom udało się uchronić go od zniszczenia. Był on zamieszkiwany jeszcze w połowie XIX wieku, choć w tym czasie jego mury ulegały już powolnemu rozpadowi. W 1830 Palocsayowie przebudowali go, m.in. wybijając w murach duże otwory okienne. Historię Plawcza zakończył pożar, który strawił go doszczętnie w 1856 roku.

Architektura

   Zamek posiadał kształt czworokąta z narożnymi wieżami. Najstarszą z nich był czworoboczny donżon, umieszczony na szczytowej skale w zachodnim narożu zamku. Posiadał on wymiary 12,5×8,7 metra i lekko zaokrąglone zachodnie naroża. Grubość jego murów dochodziła do 1,7 metra. Obok wzniesiono podłużny budynek o długości około 17 metrów przy którym usytuowano dziedziniec o wielkości 50×45 metrów. Pozostała zabudowa początkowo była drewniana, dopiero przed końcem XIV wieku zamek otoczono kamiennym obwodem murów. W XV lub XVI wieku został on dodatkowo od południa i wschodu wzmocniony niższym murem zewnętrznym. Pozostałe trzy wieże (południową półokrągłą i dwie północne cylindryczne) dobudowano na początku XVI stulecia.

Stan obecny

   Zamek zachował się w postaci słabo czytelnej ruiny. Najbardziej charakterystyczne jego elementy to pozostałości czterech wież. Najlepiej zachowana jest przebudowana wieża południowa, ocalała większość jej ścian z trzema poziomami otworów okiennych. Natomiast z gotyckiego donżonu oraz dwóch renesansowych baszt obronnych zostały tylko sterczące w niebo kikuty. Zewnętrzne mury, które łączyły kiedyś wieże, zachowały się tylko miejscami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.