Nitra – zamek

Historia

   Nitra jest jednym z najstarszych ośrodków osadniczych na ziemiach słowiańszczyzny. Najstarsza wzmianka o niej dotyczy 828 roku kiedy wyświęcono tu pierwszy murowany kościół. W tamtym okresie na wzgórzu zamkowym istniał gród, będący jednym z dwóch głównych ośrodków państwa Wielkomorawskiego. Średniowieczny murowany zamek powstał na miejscu grodu już po podboju węgierskim. Dokładna data nie jest znana, lecz prawdopodobnie nastąpiło to w XI stuleciu. Był on własnością królewską, stolicą komitatu oraz udzielnego księstwa nitrzańskiego.
   W 1241 roku zamek oparł się najazdowi mongolskiemu, za co król Bela IV nadał Nitrze status wolnego miasta królewskiego i liczne przywileje. W 1288 roku Władysław IV nadał zamek wraz z miastem kurii biskupiej. Od tego momentu aż do 1848 roku nitrzanie pozostawali poddanymi biskupów. W 1271 roku zamek został mocno uszkodzony podczas oblężenia przez czeskiego króla Przemysła Ottokara II. Odbudowany, został po raz kolejny zdobyty w 1311 roku przez Mateusza Csaka, który zniszczył miasto, mszcząc się za rzuconą na niego ekskomunikę. Po upadku możnowładcy zamek wrócił w ręce biskupie i rozpoczęła się jego przebudowa. Kolejna miała miejsce za panowania Zygmunta Luksemburczyka, a następna w pierwszej połowie XVI wieku. W 1663 roku zamek poddał się bez walki wojskom tureckim, lecz w rok później odbili go Austriacy. W związku z zagrożeniem tureckim w latach 1673-1674 zamek przebudowano w nowożytną twierdzę. Turcy nie szturmowali już nigdy więcej Nitry, lecz na początku XVIII wieku zdobyły ją wojska Franciszka Rakoczego, ponownie poważnie uszkadzając warownię. Późniejsze prace budowlane dotyczyły już tylko wnętrza zamku.

Architektura

   Gród a następnie zamek w Nitrze wzniesiono na wzgórzu górującym prawie 60 metrów nad miastem. Wiadomo, iż we wczesnym średniowieczu wewnątrz drewniano – ziemnych obwarowań znajdował się romański kościół, a następnie biskupi pałac. W XIV wieku wewnątrz murów stanęła nowa, gotycka katedra. W XV stuleciu zamek miał kształt zbliżony do trójkąta z kwadratową wieżą, zwaną Wasylową, we wschodnim narożniku. Była ona punktem styku dwóch kurtyn murów. Południowe ciągnęło się równolegle do fosy, a północne wzdłuż urwiska. Ponadto mur wzmacniały dwie dodatkowe baszty cylindryczne i trzy lub cztery czworoboczne. Na dziedzińcu znajdowała się studnia o głębokości 42 metrów. Zamek obwarowany był murami obronnymi oraz wielką fosą o 10 metrach szerokości i wzmocnionych kamieniami ścianach o wysokości 5-6 metrów.

Stan obecny

   Szereg modyfikacji jakie zamek przeszedł przez wieki całkowicie zmieniły jego pierwotny wygląd. Najbliżej pierwotnego stanu znajduje się część muru zamkowego, kwadratowa wieża Wasyla, a także bazylika św. Emerama. Widoczna jest również fosa o gotyckim rodowodzie.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.