Levoča – miejskie mury obronne

Historia

   Po raz pierwszy Lewocza została wspomniana w dokumentach w 1249 roku, choć najstarsze ślady osadnictwa na miejscu późniejszego miasta badania archeologiczne datują na XI stulecie. W połowie XIII wieku Lewocza posiadała obwarowania składające się z drewnianego częstokołu. Kamienne mury obronne zaczęto wznosić w drugiej połowie tego wieku, zapewne po najeździe mongolskim z lat 1241-1242. W głównym zarysie ukończono je w następnym stuleciu, być może już około 1310 roku.  Z biegiem czasu system obronny był w różny sposób modyfikowany, a ostatnie przebudowy miały miejsce na początku XVI wieku, kiedy powszechnie weszła już w użycie artyleria.
   Podobnie jak i w innych miastach obowiązek obrony i utrzymywania fortyfikacji mięli wszyscy obywatele. Poszczególne odcinki murów oraz baszty były rozdzielone pomiędzy cechy rzemieślnicze, które miały za zadanie utrzymywanie przy nich odpowiednich zapasów broni, prochu i kul.
   Na skutek długotrwałego oblegania miasta przez wojska cesarskie w czasie powstania Franciszka Rakoczego w 1710 roku, obwarowania były w złym stanie. Ze względu na zubożenie miasta ich remont znacznie przeciągnął się w czasie, jeszcze w 1728 nie były do końca pokryte gontem. W ciągu XVIII wieku mury obronne utraciły już jednak swą przydatność. Dlatego w 1803 roku wiedeńska Komora Dworska pozwoliła na sprzedaż części umocnień. Baszty i wieże przeznaczono na cele mieszkalne, zaś tereny dawnej fosy zamieniono na ogrody warzywne i sady.

Architektura

   Obwarowania  liczyły około 2,5 km długości i otaczały całe ówczesne miasto. Grubość muru bronnego dochodziła do 2 metrów. Wysokość natomiast wynosiła 6-8 metrów, a niższego muru zewnętrznego około 3-3,5 metry. Pomiędzy nimi biegło szerokie na 4,5 – 6 metrów międzymurze. Całość obiegała szeroka do 13-15 metrów fosa, która mogła być wypełniona wodą z Lewockiego Potoku.
   W ciągu fortyfikacji istniało pierwotnie 13 baszt, nazywanych w zależności od ich usytuowania lub cech szczególnych (Hrubá vež, Klášterní vež, Putscherova vež, Sedmá vež, Spálená vež, vež Ostrý kút i in.). Z czasem ich ilość zwiększono do 15. Najstarsze baszty pochodziły z XIV wieku i były wówczas otwarte od wewnątrz (tzw. baszty wykuszowe).
   Pierwotnie miasto miało tylko dwie bramy: Górną czyli Koszycką od północnego – wschodu oraz Dolną, czyli Polską od zachodu. Obok Bramy Polskiej znajdowała się czworoboczna wieża kościoła klasztornego, której przejazd bramny zapewniał komunikację wzdłuż uliczki podmurnej, a zarazem stanowił wejście do gospodarczej części klasztoru. Na południowym – wschodzie nieco później powstała trzecia brama – Menhardzka. Została ona jednak poważnie uszkodzona podczas wielkiego pożaru miasta w 1599 roku i już w 1603 została zamknięta. Zastąpiła ją niezachowana do dziś brama południowa. W późniejszym okresie bramy zostały wzmocnione przedbramiami z mostami zwodzonymi przerzuconymi ponad fosą.

Stan obecny

   Do dziś zachowało się ok. 80% długości murów obronnych miasta. Brakujące fragmenty, długości niespełna 500 metrów, znajdują się w południowej części ich obwodu. Niektóre fragmenty istniejących murów zostały zrekonstruowane, pozostała część jest od 1996 roku remontowana i zabezpieczana przed degradacją. Do dziś przetrwało również 6 baszt, w tym baszta Prochowa i Kupiecka oraz dwie bramy miejskie: Polska i Koszycka. Mury obronne w Lewoczy stanowią jeden z najlepiej zachowanych dawnych miejskich systemów obronnych w Słowacji.

pokaż Bramę Koszycką na mapie

pokaż Bramę Polską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Sypek A., Sypek.R., Zamki i obiekty warowne Słowacji Wschodniej, Warszawa 2005.
Strona internetowa wikipedia.org, Mury obronne Lewoczy.