Korlátka – zamek

Historia

   Zamek Korlatka (Konradstein) zbudowano w połowie XIII wieku, jako strażnicę na szlaku łączącym średniowieczne Czechy i Węgry. Nie wiadomo kto go wzniósł, gdyż pierwsza wzmianka o zamku pojawiła się dopiero w 1289 roku i łączyła go z niejakim Ugrinem. Na początku XIV wieku znajdował się w rękach austriackiego rycerza Ulvinga z Harcendorfu, któremu w 1317 roku możnowładca Mateusz Csák miał wypłacić odstępne w zamian za warownię.
   W 1394 roku zamek przeszedł z rąk króla Zygmunta w ręce jego najbliższego i najbardziej wpływowego doradcy Ścibora ze Ściborzyc. Ten polskiego pochodzenia szlachcic w 1362 roku przybył na Węgry, gdzie związał się z dworem Zygmunta Luksemburskiego, od 1378 roku króla Węgier, a od roku 1387 króla Niemiec. Zasłużył się w walkach z Turkami, gdzie podobno uratował królowi życie w bitwie pod Nikopolis, stłumił także na początku XV wieku na Węgrzech antykrólewskie bunty. W zamian za te zasługi stał się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych arystokratów, posiadającym parędziesiąt zamków i paręset wsi.
   Po śmierci Ścibora oraz jego syna Korlátka często zmieniała właścicieli. W czasie wojen husyckich była siedzibą rycerzy-rozbójników i hejtmanów oraz ich najemnych wojsk. Około 1444 łupieżców przepędzili mieszczanie bratysławscy. W połowie XV wieku zamek dzierżył Mikuláš Ujlaky, który w 1452 roku oddał go swemu urzędnikowi Osvaldovi z Bučan. Potomkowie Osvalda przejęli zamek na dłużej i zaczęli się z niego pisać. Ród ten wymarł w połowie XVI wieku, po czym kolejni właściciele Korlátki znów zaczęli się często zmieniać. W 1645 roku zamek obsadziły wojska Jerzego II Rakoczego, a w 1704 przebywali tu kurucowie. W połowie XVIII wieku zamek opustoszał i od tego czasu zaczął popadać w ruinę

Architektura

   Korlátka składała się z zamku górnego i aż z trzech przedzamczy. Położony najwyżej na skalistym wzniesieniu, będący najstarszą częścią założenia, zamek górny składał się z masywnej wieży głównej, dostawionego do niej od północnej strony dwuprzestrzennego domu mieszkalnego i muru obronnego. Wieża była konstrukcją cylindryczną, lecz posadowioną na wielobocznej podstawie. Jej średnica zewnętrzna wynosiła 10,5 metra przy grubości murów wynoszącej aż trzy metry. Prawdopodobnie pełniła funkcję bergfriedu, choć niewielkie otwory okienne sugerują, iż mogła pełnić także i funkcje mieszkalne. Bramę wjazdową na zamek górny umieszczono po stronie północnej.
   Na północ i południe od zamku górnego leżały niewielkie przedzamcza z zabudową gospodarczą, które wykształciły się prawdopodobnie już na przełomie XIV i XV wieku. Południowe rozciągnęło się na skalnej grani wybiegającej przed zamek górny i dodatkowo zabezpieczającej wieżę główną. Po stronie południowej przechodziło ono w pagórek o wymiarach 50 x 55 metrów, który także został zabezpieczony drewniano – ziemnymi obwarowaniami. Północne podzamcze oprócz funkcji gospodarczych zapewniało dodatkową ochronę drogi dojazdowej do zamku górnego. Unikalną cechą jego muru obronnego były umieszczone na zewnętrznej stronie trójboczne przypory, przypominające niewielkie baszty.
   Najrozleglejsze przedzamcze rozciągało się po wschodniej stronie i ostatecznie uformowało się w pierwszej połowie XVI wieku. Wzmocnione było narożną, cylindryczną wieżą, występującą w całości przed obwód w kierunku przekopu, murem obwodowym i od strony wschodniej dodatkowym, niższym murem obronnym z wieżą bramną. Zewnętrzną strefę obrony stanowiła na północy i wschodzie sucha fosa z przerzuconym ponad nią mostem zwodzonym. Prawdopodobnie była ona najstarszą częścią wschodniego podzamcza, przekopaną jeszcze w XV wieku gdy podzamcze miało formę drewniano – glinianej zabudowy.

Stan obecny

   Z zamku górnego zachowały się niewielkie fragmenty murów obwodowych i wieży głównej, w nieco lepszy, stanie przetrwały obwarowania przedzamcza. W ostatnim czasie na zamku prowadzone są prace restauracyjne, wycięto również zarastającą warownię roślinność. Wstęp na teren ruin jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.