Kežmarok – zamek

Historia

   Początki kieżmarskiego zamku wiążą się z węgierskim rodem Zápolyów, którzy w XV wieku stali się właścicielami osady skupionej wokół kościoła św. Elżbiety w widłach Popradu i Ľubicy. Prace budowlane rozpoczęły się w 1465 roku, kiedy Emeryk Zápolya został żupanem Spisza. W 1528 roku w posiadanie zamku weszła rodzina Łaskich. Stąd właśnie w 1565 roku Beata z Kościeleckich Łaska, majętna wdowa po księciu Ostrogskim, a wówczas żona Olbrachta Łaskiego, pana na Kieżmarku z nadania króla Jana Zápolyi, podjęła pierwszą znaną w historii wycieczkę turystyczną w Tatry. W tymże zamku była później więziona przez męża, który w tym czasie przepuszczał w hulankach po Europie jej wiano.
   Drogą różnych transakcji zastawów i zakupów zamek dostał się w 1579 roku do rąk rodziny Thökölych. Jej cztery generacje miały siedzibę na zamku, a spory między miastem a Thökölymi doszły do takiego poziomu, że na porządku dziennym były uliczne burdy, wzajemne napaści i akty zemsty. Ród Thökölych był odwiecznym wrogiem Habsburgów, a Imre Thököly, przywódca wielkiego antyhabsburskiego powstania kuruców z 1672 roku dodatkowo sprzymierzył się z Turcją w walce z cesarstwem. Kiedy więc Turcy ponieśli klęskę pod Wiedniem w 1683, cesarz Leopold I skonfiskował wszystkie węgierskie majątki Thökölyego.
   Za panowania pierwszych Thökölych gotycki zamek gruntownie przebudowano w bogatą, renesansową siedzibę możnowładczą. Na murach obronnych pojawiły się attyki oraz sgraffitowe ozdoby. Około 1628 roku przebudowie uległo skrzydło północno-wschodnie oraz wieża bramna, w której urządzono jadalnię i salon. W latach 1657-1658 przebudowano dawną wieżę obronną na kaplicę, utrzymaną już w stylu barokowym. Sprowadzeni w tym czasie z Italii rzemieślnicy udekorowali wnętrza zamku, a zwłaszcza kaplicy, bogatymi sztukateriami. Prawdopodobnie z ich udziałem powstały również stajnie na wschód od pałacu.
   Ostatnim właścicielem zamku był Ferdynand Rüber, od którego w 1702 roku odkupiło go miasto. Po przejściu zamku w posiadanie miasta jego pomieszczenia wykorzystywano jako spichlerz, później umieszczono w nim koszary, a następnie różne manufaktury i warsztaty. Pozbawiony kompleksowego nadzoru zamek niszczał, kilkakrotnie różne jego części były niszczone przez pożary. Już w II połowie XIX wieku pojawiły się pomysły wykorzystania go na cele muzealne, jednak dopiero po częściowym remoncie głównej wieży w 1931 roku otwarto w niej pierwszą ekspozycję muzealną. W latach 1962-1985 prowadzono na zamku rozległe prace archeologiczne, połączone z jego gruntowną konserwacją.

Architektura

   Zamek został wzniesiony w północno – wschodniej części miasta, na miejscu kościoła św. Elżbiety z XIII wieku, z którego materiałów budowlanych czerpano w trakcie prac nad warownią. Jako pierwsza powstała wieża bramna, a w następnych latach wzniesiono mury obronne, które połączono z istniejącymi już wówczas murami miejskimi. W ten sposób zamek uzyskał w przybliżeniu swój obecny kształt na rzucie nieregularnej elipsy. Wewnątrz, wzdłuż murów obronnych, powstały budowle mieszkalne i gospodarcze, w tym gotycki pałac. Najstarszymi skrzydłami było zachodnie i północno – wschodnie. W południowej części zamku oprócz wieży bramnej były jeszcze dwie baszty: prostokątna i cylindryczna baszta wschodnia. Pozostałe skrzydła murów były krótsze, w obu umieszczono po jednaj okrągłej baszcie wysuniętej przed linię murów. Na zewnątrz muru obronnego biegł niski mur parkanowy ze strzelnicami oraz suchą fosę.

Stan obecny

   Zamek zachował się do czasów współczesnych w formie renesansowo-barokowej, jednak z czytelnym układem pierwotnego wyglądu. Obecnie służy celom muzealnym. Umieszczona w nim ekspozycja prezentuje rozwój Kieżmarku od jego powstania do lat 30-tych XX wieku na tle dziejów władających nim rodów. Dziedziniec zamkowy dostępny jest bez ograniczeń, a ekspozycje zwiedza się w zorganizowanych grupach z przewodnikiem. Początek o każdej pełnej godzinie od godz. 9.00 do 16.00. Od soboty do poniedziałku nie ma wejść o godzinie 11.00, poza sezonem także o godzinie 12.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Sypek A., Sypek.R., Zamki i obiekty warowne Słowacji Wschodniej, Warszawa 2005.

Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.