Gýmeš – zamek

Historia

   Zamek powstał około połowy XIII wieku z fundacji Andrzeja syna Ivanka, członek rodu Hont-Poznańskich i zarazem założyciela szlacheckiego rodu Forgacsów. Na początku XIV wieku twierdza została zdobyta i zajęta przez wojska władającego zachodnią częścią dzisiejszej Słowacji, węgierskiego możnowładcy Mateusza Czaka Trenczyńskiego. Jakiś czas później zamek przejęły wojska królewskie, po czym zwrócony został w ręce Forgacsów.
   W 1576 roku Gýmeš został zdobyty i zniszczona przez Turków. W trakcie odbudowy powstało południowe podzamcze, zamek przystosowano również około 1613 roku do obrony ogniowej, wnosząc fortyfikacje bastionowe. Pomimo tego w 1619 roku ponownie został on najechany i zniszczony, tym razem przez wojska księcia Siedmiogrodu, Gábora Bethlena. Po tym wydarzeniu Forgacsowie ponownie odbudowali zamek i mimo ciągłych ataków oraz najazdów tureckich (w 1663 i 1671 roku) zamieszkiwali w nim aż do początku XIX wieku. Wtedy to warownia była już na tyle zaniedbana i zniszczona, że rodzina zdecydowała się ją opuścić.

Architektura

   Najwcześniejsze założenie wzniesiono na skalistym szczycie góry na wysokości 514 metrów n.p.m. Składało się ono z obwodu murów obronnych, które zamknęły trójkątny dziedziniec. W ich południowej części wzniesiono czworoboczną wieżę – donżon, pełniącą funkcję mieszkalną i obronną, a po wschodniej stronie wieżę półcylindryczną. Donżon od strony południowo – wschodniej i południowo – zachodniej wzmacniały potężne przypory. Dodatkowa zabudowa została przystawiona do kurtyny południowo – wschodniej.
   Pod koniec XIII wieku Tomasz, jeden z synów właściciela zamku, Andrzeja, wzniósł po wschodniej stronie warowni, w odległości 35 metrów, swój własny zamek. Miał on formę budynku o czworobocznym, nieregularnym kształcie i wówczas nie był jeszcze połączony murem obronnym z pierwotną budowlą. Scalenie obu budowli nastąpiło w pierwszej połowie XIV wieku w okresie rządów Mateusza Czaka. Od strony północnej i południowo – wschodniej poprowadzono wówczas dwie linie murów obronnych (południowo – wschodnia była dwukrotnie lekko załamana), które wydzieliły wschodnie podzamcze. W jego południowej części wzniesiono dodatkowo czworoboczną wieżę bramną. Do końca średniowiecza zabudowa mieszkalna powiększyła się jeszcze o dwa budynki na zamku górnym.

Stan obecny

   Zamek przetrwał w postaci trwałej ruiny ze znaczącymi fragmentami murów obronnych, zachowaną do poziomu drugiej kondygnacji wieżą główną, częściowo zachowaną wieżą półcylindryczną i nowożytną kaplicą zamkową. W ostatnim czasie prowadzone są prace porządkowo – ratunkowe zabytku. Wstęp na teren warowni jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.