Čachtice – zamek

Historia

   Zamek, mający na celu ochronę granicy Węgier, a szczególnie doliny Myjavy i rzeki Wag oraz biegnących tamtędy szlaków, powstał w drugiej połowie XIII wieku (po 1260 roku). Jego fundację przypisuje się Kazimierzowi z możnego rodu Hunt-Poznan. W 1273 roku warownia była już na tyle silna, iż jako jedna z nielicznych zdołała odeprzeć wojska czeskiego króla Przemysła II Ottokara. Pod koniec XIII wieku znalazła się pod czasową kontrolą węgierskiego możnowładcy, Mateusza Csáka, po którego śmierci w 1321 roku, z powodu dużego znaczenia strategicznego, przez długi czas była w rękach królewskich. Od 1392 zamkiem rządził wojewoda Ścibor ze Ściborzyc, następnie jego syn o tym samym imieniu, a od 1436 roku Michał Ország z Guty, który otrzymał  Čachtice od króla Zygmunta Luksemburczyka. Jego potomkowie dzierżyli zamek aż do 1567 roku.
   W 1569 roku zamek przeszedł w ręce rodziny Nádasdy. Franciszek Nádasdy przekazał go swojej żonie, Elżbiecie Batory, która zamieszkała w nim na stałe po śmierci męża w 1604 roku. Nowa właścicielka, siostrzenica króla Polski Stefana Batorego, przeszła do historii jako domniemana sadystyczna morderczyni i jest niekiedy określana jako „wampir z Siedmiogrodu”, gdyż w latach 1604-1610 w rezydencji zginęło wiele kobiet. Po procesie sądowym Elżbieta została w 1611 roku uwięziona i zamurowana za ścianą z otworem, na jednej z wież, gdzie zmarła w 1614 roku. Po jej śmierci zamek zaczął być zarządzany przez kasztelanów.
   W latach 1664-1670, za kolejnych przedstawicieli rodu Nádasdy, zamek został przebudowany w stylistyce renesansowej, już jednak w 1670 prace remontowe poszły na marne z powodu zniszczeń wywołanych przez wojska cesarskie, co było skutkiem nieudanego antyhabsburskiego sprzysiężenia magnatów węgierskich pod wodzą Franciszka Wesseléniego. Podczas antyhabsburskiego powstania z 1708 roku Čachtice zostały zdobyte przez wojska Franciszka Rakoczego, a następnie zniszczone około 1715 roku w trakcie odbijania przez odziały cesarskie. Po tym wydarzeniu na zamku, co prawda prowadzono jeszcze jakieś prowizoryczne naprawy, ale ostatecznie wkrótce został porzucony i zamienił się w ruinę.

Architektura

   Zamek wzniesiono na wysokim wapiennym wzniesieniu o wysokości 375 metrów n.p.m. Jego najstarszą część stanowiła południowa, narożna wieża i mały, otoczony murem obronnym dziedziniec na najwyższym punkcie skały zamkowej. Wieża miała w planie kształt pięcioboku z ostrogą zwróconą w kierunku spodziewanego, największego zagrożenia. Swą masywną sylwetką kryła usytuowaną za nią zabudowę, a także pełniła funkcje mieszkalne. Komunikację pomiędzy jej piętrami zapewniały schody umieszczone w grubości muru, a oświetlenie komnaty rezydencjonalnej zapewniało większe okno z siedziskami po bokach niszy. Po północnej stronie wieży z grubsza trójkątny dziedziniec zajęty był przez mieszkalne skrzydło po stronie wschodniej i zbiornik na wodę deszczową.
   W XIV wieku w północno – wschodniej części zamku dobudowana została wieża na planie podkowy. Była ona w całości wysunięta przed obwód obronny i zapewne miała dodatkowo zwiększyć kontrolę na drogą wiodącą do bramy wjazdowej. Lepiej zabezpieczono także i sam wjazd, który otrzymał podłużne przedbramię w północno – zachodnim narożniku. Na przełomie XIV i XV wieku za Ścibora ze Ściborzyc i jego syna rdzeń zamku otoczono zewnętrznym murem parchamu, który z zewnątrz wzmocniono przyporami i zaopatrzono w chodnik dla obrońców oraz krenelaż zaopatrzony w otwory strzelcze. W ciąg zewnętrznego pierścienia włączono po stronie wschodniej starszą wieżę podkowiastą, którą wówczas podwyższono. Nieco później po północnej stronie zamku otoczono murem obszar północnego podzamcza, wzmocnionego na północnym – wschodzie pojedynczą, otwartą od wewnątrz wieżą.
   Szybki rozwój broni ogniowej spowodował, iż w drugiej połowie XV wieku zamek górny otoczono kolejnym, trzecim już pierścieniem muru. W odróżnieniu jednak od wcześniejszych, na południu nowe obwarowania wysunięto na skalny grzbiet i zakończono wieloboczną, niską wieżą z otworami strzelczymi przystosowanymi do broni palnej. Kolejną wieżę w ciągu muru drugiego parchamu usytuowano po stronie północno – zachodniej. Miała ona zaokrąglone naroża i podobnie jak wieża południowa, przystosowana była do broni ogniowej. W trakcie tej rozbudowy podwyższeniu uległy starsze mury, zarówno głównego obwodu, pierwszego parchamu, jak i budynku mieszkalnego. W podwyższonej po raz kolejny wieży podkowiastej umieszczono wówczas na najwyższej kondygnacji kaplicę. Dostępna była ona poprzez siodłowy portal z pobliskiego ganku obronnego i oświetlana czterema wąskimi oknami. Na przełomie XV i XVI wieku jej elewacje pokryto malowidłami imitującymi kwadrowanie.
   Przekształcenia z końca XVI i z XVII wieku skupiły się na poprawie komfortu i zabudowie mieszkalnej. Dziedziniec zamku górnego był już wówczas otoczony budynkami praktycznie z każdej strony. Wymusiło to wzmocnienie murów od zewnętrznej, zachodniej strony masywnymi przyporami. Podobne szkarpy wzmocniły także mury północnego podzamcza, które na południowym – wschodzie zostały znacznie pogrubione, by pomieścić nowe stanowiska strzeleckie. Utworzono również kolejny dziedziniec dolnego podzamcza po wschodniej i południowej stronie z daleko wysuniętą bramą wjazdową. Na zamku średnim i dolnym (północnym i południowym podzamczu) znajdowały się budynki mieszkalne dla załogi i służby, stajnie, kuchnia, magazyny oraz inna zabudowa gospodarcza. Droga do zamku górnego wiodła półkolem przez obydwa przedzamcza i na północy ostro zakręcała w przedbramie zamku górnego. Dodatkową ochronę zapewniał krótki przekop wzdłuż południowego muru.

Stan obecny

   Zamek zachowany jest w postaci trwałej ruiny z czytelną częścią górną, północnym i południowym podzamczem oraz dominantą w postaci wieży podkowiastej. Częściowo zachowała się także najstarsza, pięcioboczna wieża zamku górnego. Po niedawnych pracach rewitalizacyjnych zamek ponownie udostępniono do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.