Beckov – zamek

Historia

   Zamek Beckov (Castrum Blundix, Blundus, Blondich) został wzniesiony w XIII wieku na miejscu wcześniejszego grodu. Był on jedną z licznych warowni położonych nad Wagiem i strzegących przepraw  rzecznych oraz granic Królestwa Węgier. O jego sile świadczy fakt, że nie został zdobyty przez Mongołów w 1241 roku. Początkowo był w rękach węgierskich monarchów, ale w 1296 roku dostał się w ręce Mateusza Csáka, najpotężniejszego z ówczesnych węgierskich arystokratów, który przebudował zamek na swoją rezydencję i wzmocnił jego obwarowania. Po śmierci Csáka w 1321 roku zamek ponownie stał się majątkiem królewskim i administrowali nim kasztelanowie. Według niektórych źródeł w 1379 roku zamek i dobra Beckov uzyskała za swoją wierną służbę rodzina Bánffy.
   W 1388 roku zaczął się najświetniejszy okres w historii warowni. Otrzymał ją wówczas Ścibor ze Ściborzyc, możnowładca polskiego pochodzenia, najbliższy i najbardziej wpływowy doradca cesarza Zygmunta Luksemburskiego, nazywający sam siebie “panem całej rzeki Wag”. Przebudował on zamek w stylu gotyckim oraz dobudował nowe obiekty, bogato zdobione architektonicznymi detalami i malowidłami. W 1414 zamek odziedziczył jego syn, Ścibor Ściborowic, a po nim córka Katarzyna. Wróciła ona w rodzinne strony jako żona Pala Bánffy’ego, któremu król podarował zamek w 1437 roku. Beckov pozostał w rękach tej rodziny aż do wymarcia rodu; ostatni męski przedstawiciel poległ w 1594 w jednej z bitew z Turkami. Wcześniej, w XVI wieku, zamek został dodatkowo obwarowany i przebudowany w stylu renesansowym. Dzięki temu odparto atak armii osmańskiej w 1530, a w 1599 obroniono się przed Tatarami, którzy zdołali jedynie spalić samą miejscowość. Był to też ostatni przejaw świetności zamku, który w XVII wieku został zaniedbany i opustoszał, a majątek rodziny po 1646 roku, kiedy to zmarł ostatni potomek Bánffyych, podzielono wśród wielu dziedziców.
   W 1729 w miasteczku wybuchł pożar, który przeniósł się na zamek i zniszczył wnętrza oraz dachy. Nieodbudowany, od tego czasu niszczał coraz bardziej, aż zostały z niego tylko ruiny. Dopiero w latach 70-tych XX wieku doczekały się one zainteresowania specjalistów i władz, dzięki czemu do 1976 roku przeprowadzono rozległe prace archeologiczne oraz konserwacyjne i zabezpieczono istniejące pozostałości.

Architektura

   Pierwotny zamek wzniesiony został na wapiennym grzbiecie, wybijającym się z okolicznego terenu stromymi, niedostępnymi, wysokimi nawet na około 60 metrów skarpami, które zapewniały mu ochronę z trzech stron. Na jego górnym spłaszczeniu usytuowano  nieregularny, lecz zbliżony do owalu obwód muru obronnego, o długości dłuższych boków dochodzącej do około 100 metrów. Wejście w jego obręb możliwe było od jedynej dostępnej, opadającej bardziej łagodnymi stokami południowej strony. W najwyżej położonym, najbezpieczniejszym miejscu zamku usytuowano budynek mieszkalny o kształcie w planie trapezu o wymiarach 16-23 x 10 metrów. Drugi budynek, zapewne także o charakterze mieszkalnym, wzniesiono po stronie południowo – zachodniej. Miał on kształt prostokąta o wymiarach 9 x 21 metrów. Oprócz nich na dziedzińcu, przed północnym pałacem znajdował się jeszcze wykuty w skale zbiornik na wodę deszczową.
   Pod koniec XIII wieku wjazd do zamku został zabezpieczony od południowego – wschodu czworoboczną wieżą główną. Stanęła ona za czołowym murem i zapewne miała charakter begfriedu, czyli wieży ostatecznej obrony, flankującej zarazem pobliską bramę. Wstęp do niej możliwy był przez portal jedynie z poziomu piętra. W okresie tym obwarowane zostało również podzamcze z którego na zamek górny prowadziła drewniana rampa.
   W XIV wieku za rządów Mateusza Csáka postanowiono ponownie wzmocnić drogę dojazdową do zamku wydłużając obwarowania po stronie południowej, gdzie usytuowano czworoboczną wieżę. Przedłużono także mury podzamcza w kierunku północno – wschodnim, wzdłuż podnóża skały zamkowej. Celem tych prac było zapewnienie ochrony dla studni, znajdującej się w najbardziej na północ wysuniętej części, potrzebnej dla rozwijającego się zaplecza gospodarczego zamku. Budynki te (stajnie, spichrze, chlewy, domy służby) zostały przystawione do wewnętrznych ścian murów obronnych podzamcza południowo – wschodniego.
    Zamek górny, który zajmował najwyższą część skalnego wzniesienia, został znacząco rozbudowany pod koniec XIV wieku. W jego północnej części wzniesiono dwutraktowy gotycki pałac (powstały z rozbudowy wcześniejszego jednotraktowego), rozmachem przypominający założenia królewskie. Zabudowa powiększyła się także o skrzydło wschodnie oraz południowe, pomiędzy którym umieszczono przejazd bramny na północny dziedziniec. Liczne pomieszczenia od strony majdanu połączyły drewniane ganki, a od góry budynki zamknęły dachy siodłowe. Zapotrzebowanie na wodę zapewniał nowy zbiornik we wschodnim narożniku, położony w pobliżu zamkowej kaplicy. Ta była zorientowana względem stron świata z prezbiterium od wschodu zamkniętym trójbocznie, wysuniętym na sam skraj skarpy (w celu jego budowy musiano rozebrać fragment muru obronnego z XIII wieku). Wysokie wnętrze kaplicy zwieńczono bogatym sklepieniem żebrowym oraz ściennymi, figuralnymi oraz ornamentalnymi polichromiami. Południowa część zamku górnego nie przeszła wówczas większych zmian. Przebudowano jedynie i powiększono budynek zachodni, a XIII-wieczny bergfried zaczął służyć celom mieszkalnym, przez co przepruto w nim nowy portal na poziomie dziedzińca. Także pod koniec XIV lub na początku XV wieku w środkowej części kurtyny zachodniej dobudowano niewysoką wieżę czworoboczną, spajającą północną część zamku górnego z pałacem zachodnim w części południowej.
   Pod koniec XIV lub na początku XV wieku podzamcze połączono z murami obronnymi ulokowanego na zachodzie miasta. W drugiej połowie XV stulecia wzniesiono podkowiastą tzw. Wieżę Ścibora, wysuniętą przed mury zamku górnego po stronie południowo – wschodniej, a przez to kontrolującą cały dziedziniec południowo – wschodniego podzamcza.
   Rozbudowy z drugiej połowy XVI stulecia, poza wprowadzeniem renesansowych elementów wystroju architektonicznego, doprowadziły do zabezpieczania wjazdu na zamek poprzez budowę barbakanu przed podzamczem południowo – zachodnim oraz budynku bramnego w południowej części zamku górnego. Przy wschodniej skarpie, na terenie podzamcze południowo – wschodniego zbudowano natomiast masywny bastion artyleryjski.

Stan obecny

   Zamek zachował się w postaci imponującej gotycko – renesansowej ruiny. Przetrwały w zasadzie wszystkie jego główne elementy takie jak: pałac północny i zachodni, wieża – bergfried oraz dwie wieże z XV wieku, czy kaplica zamkowa, lecz niestety każde w różnym stopniu uszkodzenia. Po ostatnich pracach rewitalizacyjnych zamek udostępniony jest do zwiedzania w okresie kwiecień-listopad.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.