Beckov – zamek

Historia

   Zamek Beckov (Castrum Blundix, Blundus, Blondich) został wzniesiony prawdopodobnie w XIII wieku. Był on jedną z licznych warowni położonych nad Wagiem i strzegącym brodu oraz granic Królestwa Węgier. O jego sile świadczy fakt, że nie został zdobyty przez Mongołów w 1241 roku. Początkowo był w rękach węgierskich monarchów, ale w 1296 roku dostał się w ręce Mateusza Czaka, najpotężniejszego z ówczesnych węgierskich arystokratów, który przebudował zamek na swoją rezydencję i wzmocnił jego obwarowania. Po śmierci Czaka w 1321 roku zamek ponownie stał się majątkiem królewskim i administrowali nim kasztelanowie. Według niektórych źródeł w 1379 roku zamek i dobra Beckov uzyskała od króla rodzina Bánffy, za swoją wierną służbę.
   Od 1388 roku zaczyna się najlepszy okres w historii warowni, otrzymał ją wówczas Ścibor ze Ściborzyc i przebudował w stylu gotyckim oraz dobudował nowe obiekty bogato zdobione architektonicznymi detalami i malowidłami. W 1414 zamek odziedziczył jego syn, Ścibor Ściborowic, a po nim córka Katarzyna. Wróciła ona w rodzinne strony jako żona Pala Bánffy’ego, któremu król podarował zamek w 1437 roku. Beckov pozostał w rękach tej rodziny aż do wymarcia rodu; ostatni męski przedstawiciel poległ w 1594 w jednej z bitew z Turkami. Wcześniej, w XVI wieku, zamek został dodatkowo obwarowany i przebudowany w stylu renesansowym. Dzięki temu odparto atak armii osmańskiej w 1530, a w 1599 obroniono się przed Tatarami, którzy zdołali jedynie spalić samą miejscowość. Był to też ostatni przejaw świetności zamku, który w XVII wieku został zaniedbany i opustoszał, a majątek rodziny po 1646 roku, kiedy to zmarł ostatni potomek Bánffyych, podzielono wśród wielu dziedziców.
   W 1729 w miasteczku wybuchł pożar, który przeniósł się na zamek i zniszczył wnętrza oraz dachy. Nieodbudowany, od tego czasu niszczał coraz bardziej, aż zostały z niego tylko ruiny. Dopiero w latach 70-tych XX wieku ruiny doczekały się zainteresowania specjalistów i władz, do 1976 roku przeprowadzono rozległe prace archeologiczne oraz konserwacyjne i zabezpieczono istniejące pozostałości.

Architektura

   Średniowieczna warownia składała się z zamku górnego i dolnego. Wjazd prowadził przez barbakan i długą szyję bramną na przedzamczu, które stykało się z murami miejskimi miasta i czworoboczną wieżą. Brama prowadziła do dziedzińca zamku dolnego, otoczonego w części południowej murami obronnymi z XIII wieku. W XIV wieku został on przedłużony w kierunku północno – wschodnim, wzdłuż podnóża skały zamkowej, a w XVI wieku jego centralną część wzmocniono renesansowym bastionem artyleryjskim. W północnej części dolnego zamku znajdowała się studnia z XIV stulecia. Do wewnętrznych ścian murów obronnych przystawiona została zabudowa gospodarcza.
    Zamek górny zajmował najwyższą część skalnej ostrogi i dostosowany był kształtem do warunków terenowych. W południowej części górnego zamku znajdował się kwadratowa wieża ostatecznej obrony (bergfried) z XIII wieku, oraz położona na wschód od niej tzw. Wieża Ścibora z XV wieku. Bergfried poza tym że stanowił miejsce schronienia na wypadek zdobycia zamku, górował także swym położeniem nad całą południową częścią podzamcza i drogą wjazdową na zamek górny. W XV wieku w środkowej części kurtyny zachodniej dobudowano kolejną, tym razem niewysoką wieżę czworoboczną.
   Największą powierzchnię miały dwa najstarsze pałace: zachodni o kształcie prostokąta i wymiarach 9 x 21 metrów oraz północny o kształcie trapezu i wymiarach 16-23 x 10 metrów. Oba zostały wzniesione w XIII wieku. Na górnym dziedzińcu, powstałym w XV stuleciu poprzez dobudowanie nowych budynków przy kurtynach wschodniej i zachodniej oraz powiększeniu pałacu północnego, znajdowała się wykuta w skale cysterna na wodę oraz kaplica z wielobocznym prezbiterium wysuniętym poza obwód murów obronnych.

Stan obecny

   Zamek zachował się w postaci imponującej gotycko – renesansowej ruiny. Przetrwały w zasadzie wszystkie jego główne elementy takie jak: pałac północny i zachodni, wieża – bergfried oraz dwie wieże z XV wieku, czy kaplica zamkowa, lecz niestety każde w różnym stopniu uszkodzenia. Po ostatnich pracach rewitalizacyjnych zamek udostępniony jest do zwiedzania w okresie kwiecień-listopad.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.