Złocieniec – zamek

Historia

   Zamek wybudował na początku XIV wieku Ludolf I Starszy von Wedel, który otrzymał nadanie w Złocieńcu od margrabiego brandenburskiego. Po raz pierwszy Złocieniec  został wspomniany w źródłach w 1313 roku, kiedy Ludolf spisywał umowę sprzedaży wsi z braćmi von Elbe. Cztery lata później margrabia Waldemar zastawiając swe ziemie biskupowi Kamienia, nazwał już Złocieniec “civitatem et castrum”. Budowę zamku zapewne kontynuowali synowie Ludolfa, Hasso i Ludek. Mogło się to odbywać między rokiem 1320 a 1326, gdy osadę najechały wojska polsko-litewskie, a następnie do 1338 roku. Po tej dacie zamkiem zarządzał Hasso von Wedel i następnie jego synowie, Jan i Hasso II.
   W 1388 roku czwarta część zamku należała do rycerza Ekharda von dem Wolde, inicjatora napadu na czterdziestoosobowy orszak księcia Wilhelma z Geldrii. Pojmani zostali osadzeni na zamku złocienieckim, a gdy interwencja dyplomatyczna Krzyżaków nie dała rezultatu, oblegli oni w 1389 roku zamek. Oblężenie trwało trzy tygodnie i zakończyło się spaleniem zarówno miasta, jak i warowni.
   Około 1450 roku obok Wedlów posiadaczami zamku stali się Borkowie, którzy w 1518 roku wykupili pozostałą część dóbr złocienieckich.  W XVI wieku rozpoczął się proces modernizacji i nadawania zamkowi cech nowożytnej rezydencji. Na przełomie XVI i XVII stulecia uzyskał on już formę późnorenesansową, a w XVIII wieku zburzono skrzydło południowe, wieżę i część skrzydła północnego. W 1823 roku umarł ostatni złocieniecki von Borcke, a zamek ostatecznie przeszedł w ręce Bernharda von Mellenthina. Bernhard umarł bezdzietnie, a zamek odziedziczył Vitilo von Griesheim, a później jego syn Kurt. W 1906 roku Kurt von Griesheim przygotowując się do wizyty cesarskiego syna Eitela Friedricha dokonał gruntownej przebudowy zamku. Drugą wojnę światową przetrwał on w nienaruszonym stanie, lecz później został opuszczony i przez dziesiątki lat nie zagospodarowany. Brak opieki nad zabytkiem spowodowało jego rozgrabienie i zniszczenie.

Architektura

   Zamek położony był na skarpie brzegu rzeki Drawy w północno – wschodniej części miasta. Pierwotnie było to założenie na planie kwadratu o boku 36 metrów z bramą od północnego zachodu. Od strony wjazdu, a zarazem naprzeciwko miasta zamek zabezpieczono przekopem. Konstrukcję muru oparto, podobnie jak w wielu innych budowlach pomorskich (np. zamek szczeciński, zamek Dobra, mury miejskie w Pyrzycach), na ceglanych łukach. Pozwalało to zmniejszyć wielkość wykopów pod fundamenty i pokonać trudności techniczne związane ze spadkiem terenu. Mury o grubości 2,1 metra wzniesiono z cegły układanej w wątku wendyjskim.
   Pierwotne skrzydło mieszkalne miało być usytuowane wzdłuż południowo – wschodniej kurtyny, lecz prawdopodobnie budowla ta nie została zrealizowana. Po śmierci Ludolfa z Krępcewa powstały natomiast dwa domy o wieżowym charakterze, przeznaczone dla obu braci, dziedziców Ludolfa, usytuowane naprzeciwko siebie. Zachodni miał wymiary w planie 10 x 7,5 metra.
   Około czwartej ćwierci XIV wieku wybudowano przy murze północno – wschodnim podpiwniczony, piętrowy dom mieszkalny na planie prostokąta o wymiarach 12×36 metrów i wysokości około 12 metrów. Otwory okienne znajdowały się jedynie od strony dziedzińca. Portal wejściowy usytuowano około 3 metry na zachód od osi fasady. Na elewacji od strony fosy, na poziomie pierwszego piętra umieszczono dwa wykusze latrynowe. Wnętrza przykryte były drewnianymi stropami, a komunikację parteru z gankiem obronnym zapewniała klatka schodowa umieszczona w grubości muru osłonowego. Po spaleniu w 1389 roku, w ramach odbudowy podwyższono skrzydło mieszkalne o 3 metry, uzyskując w ten sposób nową kondygnację. Najwyższe piętro obronno-magazynowe, zaopatrzono w strzelnice i galerię obronną na wzór zamków zakonnych (dawny gzyms w elewacji północnej wykorzystano jako odsadzkę w poziomie posadzki ganku obronnego). Galerię zaopatrzono również w latrynę, a nieregularnie rozlokowane strzelnice zdwojono w dwóch poziomach, tak aby nad symetrycznie rozglifionym otworem strzelczym znajdował się otwór ukośnie rozglifiony. Przesklepienie piwnic spowodowało natomiast podniesienie poziomu posadzki przyziemia. Piwnica południowo – zachodniej wieży uzyskała, podobnie jak w głównym skrzydle, sklepienie kolebkowe. Parter i piętro budynku głównego zaopatrzono w okna zwieńczone łukiem odcinkowym.
   W XV wieku powstało podpiwniczone skrzydło południowe o wymiarach 15,4 x 36 metrów, które wyraźnie zmniejszyło dziedziniec (8 x 31 metrów). W drugiej połowie XV wieku wzniesiono wieżę w narożniku wąskiego dziedzińca, między budynkiem północno – zachodnim a bramą. Jej wysokość prawdopodobnie nie przekraczała 20 metrów. Po 1518 roku parter głównego budynku zwieńczono sklepieniem sieciowym, co zwiastowało powolny spadek obronności zamku na rzecz wygody i reprezentacyjności.

Stan obecny

   Zamek nie przetrwał do czasów współczesnych. Zachowały się jedynie gotyckie piwnice do których wstęp jest niemożliwy.

pokaż miejsce na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Radacki Z., Średniowieczne zamki Pomorza Zachodniego, Warszawa 1976.