Żarnów – kościół św Mikołaja

Historia

   Pierwsza wzmianka o kościele w Żarnowie pochodzi z 1191 roku. Został on wówczas drogą darowizny przekazany przez księcia Kazimierza Sprawiedliwego kolegiacie sandomierskiej. Wynika stąd, iż kościół pierwotnie był własnością książęcą. W 1510 roku nastąpiła jego rozbudowa w kierunku wschodnim, w ramach której zbudowano nowe, późnogotyckie prezbiterium. Niestety po pożarze w 1893 roku kościół został ponownie rozbudowany stając się jedynie nawą poprzeczną dużej, neogotyckiej budowli.

Architektura

   Pierwotny, romański kościół był orientowany względem stron świata. Składał się z prostokątnej nawy o szerokości 6,4 metra, zakończonej od wschodu krótkim prezbiterium oraz prawdopodobnie apsydą. Od zachodu usytuowano okrągła wieżę, przylegającą na osi do fasady nawy. Nawa posiadała podział na dwa przęsła, zaakcentowane na zewnątrz przez przypory – lizeny, a wewnątrz przez pilastry. Świadczy to o zamiarze przykrycia wnętrza nawy sklepieniem krzyżowym, co byłoby elementem wyjątkowym na terenie Polski. Wieża mieściła kręcone schody prowadzące na emporę, która została oparta na kolumnie, wyznaczającej dwa pola sklepienia krzyżowego zbliżone do kwadratu.
   Faza druga, gotycka, spowodowała rozbudowę prezbiterium w kierunku wschodnim, w miejscu wcześniejszej apsydy. Prezbiterium wzniesiono na planie prostokąta, z narożnymi, skośnymi przyporami. Ściany podłużne były również pierwotnie wzmocnione parą przypór. W bocznych ścianach nawy umieszczono romańskie pilastry ozdobione motywami liści akantu i fantastycznych zwierząt.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.

Strona internetowa zabytek.pl, Kościół parafialny pw. św. Mikołaja Żarnów.