Zagórze – zamek Grodno

Historia

   Zamek wzniesiony został prawdopodobnie na początku XIV wieku za czasów księcia Bernarda świdnickiego i jego brata, Bolka II ziębickiego. Dokładna data budowy nie jest znana, natomiast najstarszy znany dokument źródłowy dotyczący zamku pochodzi z 1315 roku. Wspomniał on burgrabiego o imieniu Kilian, sam zamek zwany był zaś wówczas Kinsperch (Kinsberg), a od XVI wieku Kunigsberg, czy Kynsberg w XVIII stuleciu. Jego pierwotną funkcją była prawdopodobnie ochrona szlaku handlowego biegnącego doliną Bystrzycy.
   W 1392 roku po śmierci żony Bolka II, księżnej Agnieszki, zamek na podstawie umowy sukcesyjnej zawartej jeszcze w 1353 roku między Bolkiem II a królem Karolem Luksemburskim, przeszedł wraz z całym księstwem świdnicko – jaworskim w ręce Korony Czeskiej. W XV wieku był w posiadaniu rodzin rycerskich, które podczas wojen husyckich zajmowały się rozbojem. Według źródeł od 1443 do 1450 roku był własnością rozbójnika Jerzego von Muehlheima, a od 1465 roku majątkiem władał Jerzy von Czettritz i następnie inni członkowie jego rodziny.
   Od 1535 roku Grodno stało się własnością rodu Hochbergów, którzy kupili go od Hermana Czettritza. Posiadali oni zamek przez dziesięć lat, po czym odstąpili go Maciejowi von Logau (z Łagowa), staroście księstwa świdnicko – jaworskiego. Jego ród związany był z Polską, a jego członkowie należeli do wybitnych osobistości tamtych czasów. Maciej starszy naprawił mury i odnowił część mieszkalną, natomiast jego syn Jerzy, który był właścicielem od 1568 roku, przeprowadził renesansową rozbudowę. Prace te zostały zakończone do roku 1587, lecz niestety w ich wyniku Jerzy popadł w długi. Z tego powodu, po jego śmierci, wdowa Katarzyna zrzekła się spadku i w 1596 roku zamek został za niezapłacone zobowiązania przejęty przez cesarza Rudolfa II.
   W czasie wojny trzydziestoletniej zamek został zajęty i częściowo zniszczony przez Szwedów. Według zachowanych informacji uszkodził go szwedzki pułkownik Davos, zachęcony do rozbiórki opowieściami o rzekomym skarbie. W drugiej połowie XVIII wieku warownia oblegana była w czasie rozruchów chłopskich. W okresie tym panowała bieda i gdy ówczesny właściciel zamku, baron Jerzy von Ebem und Brunnen, zaczął egzekwować regularne i terminowe daniny, okoliczni chłopi i rzemieślnicy zbuntowali się. Dopiero interwencja wojska sprowadzonego ze Świdnicy przerwała oblężenie i stłumiła bunt. Dla odstraszenia naśladowców na powieszenie skazano dwóch przywódców: piekarza z Lubachowa Hansa Hoehna i cieślę z Jawornicy Opitza.
   W drugiej połowie XVIII wieku rozpoczął się powolny upadek nieremontowanego już zamku. Ostatnimi właścicielami od 1774 roku był Otton von Lieres, lecz Grodno nie było już zamieszkiwane. W 1789 roku osunęło się częściowo skrzydło południowe zamku górnego, jednak w 1824 roku z inicjatywy pastora Buschinga, ówczesnego właściciela zamku, podjęto prace remontowo-zabezpieczające. Wprowadziły one niestety zmiany, które nie były zgodne z historycznym kształtem budowli. Kolejne prace prowadzono w latach 1868-1869 oraz w końcu XIX wieku. W roku 1904 odnowiono sgraffita i otwarto schronisko z gospodą. Dalsze zabiegi konserwatorskie miały miejsce po II wojnie światowej.

Architektura

   Zamek został wzniesiony z miejscowego łamanego kamienia na wąskim grzbiecie wzgórza o stromo opadających stokach. Cypel owego wzgórza został po stronie południowo – zachodniej odcięty od reszty terenu przekopem, natomiast z pozostałych stron zabezpieczeniem były wysokie i strome skarpy.
   Mury obwodowe zamku założone były na planie wieloboku z przyporami w narożnikach i niewielką, czworoboczną wieżą, wysuniętą przed lico południowej kurtyny w stronę skalistego urwiska. Mur o grubości 2,4 metra zaopatrzony został w chodnik osłonięty blankami, biegnący w grubości muru na wysokości obecnego drugiego piętra. W narożu południowo – zachodnim umieszczono czworoboczną wieżę bramną z wnęką mieszczącą bronę. Zabudowa wewnętrzna w pierwszym etapie ograniczała się do dwóch budynków dostawionych do południowego odcinka muru obwodowego. W ich przyziemiu umieszczono częściowo wykutą w skale piwnicę. Na dziedzińcu została wydrążona cysterna na wodę. Być może od zachodu znajdowało się gospodarcze przedzamcze.
   W XVI wieku powstała zabudowa wokół dziedzińca i długa szyja bramna z zewnętrzną bramą i mieszkalnym piętrem. W tym też czasie wzniesiona została oktagonalna nadbudowa wieży i attyki nad zewnętrznymi elewacjami skrzydeł mieszkalnych, a cały zamek wysoki otrzymał dodatkowy pierścień zewnętrznych murów o grubości jedynie 0,65 metra i wysokości 2,5 metra, zaopatrzonych w rząd strzelnic szczelinowych oraz półkoliste basteje. Równocześnie rozbudowano i obwarowano przedzamcze zachodnie. W kurtynie południowo – zachodniej powstał późnorenesansowy budynek bramny z bogatą dekoracją sgraffitową.

Stan obecny

   Zamek zachował się w renesansowej formie z czytelnymi elementami średniowiecznymi i obecnie jest stopniowo poddawany rewitalizacji oraz remontom zabezpieczającym. Znajdują się pod opieką PTTK, które udostępnia go wraz z  niewielkim muzeum do zwiedzania. Godziny otwarcia, cennik i  informacje o imprezach okolicznościowych znaleźć można na oficjalne stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Boguszewicz A., Corona Silesiae. Zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku, Wrocław 2010.

Dudziak M., Zamek Grodno, Konin 2010.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.
Rozpędowski J., Zamek Grodno w Zagórzu Śląskim i zamki Nowy Dwór, Radosno, Rogowiec, Wrocław 1960.