Zagórze – zamek Grodno

Historia

   Zamek wzniesiony został prawdopodobnie w XIV wieku za czasów księcia Bernarda i następnie panującego jego syna Bolka II. Dokładna data budowy nie jest znana, najstarszy znany dokument źródłowy dotyczący zamku pochodzi z 1315 roku. Zwany był wówczas Kinsberg, a od XVI wieku Kunigsberg, czy Kynsberg w XVIII stuleciu. Jego pierwotną funkcją była prawdopodobnie ochrona szlaku handlowego biegnącego doliną Bystrzycy.
   W 1392 roku po śmierci żony Bolka II, księżnej Agnieszki, zamek przeszedł w ręce Korony Czeskiej. W XV wieku był w posiadaniu rodzin rycerskich, które podczas wojen husyckich zajmowały się rozbojem. Według źródeł od 1443 do 1450 roku był własnością rozbójnika Jerzego von Muehlheima, a od 1465 roku majątkiem władał Jerzy von Czettritz i następnie inni członkowie jego rodziny. Kolejnym właścicielem, który w latach 1545-1587 dokonał poważnej rozbudowy zamku był Maciej von Logau, starosta księstwa świdnicko – jaworskiego. Jego ród związany był z Polską, a jego członkowie należeli do wybitnych osobistości tamtych czasów. Maciej starszy naprawił mury i odnowił część mieszkalną, natomiast jego syn Jerzy, który był właścicielem od 1568 roku, przeprowadził renesansową rozbudowę. Prace te zostały zakończone do roku 1587, lecz niestety w ich wyniku Jerzy popadł w długi. Z tego powodu, po jego śmierci, wdowa Katarzyna zrzekła się spadku i w 1596 roku zamek został za niezapłacone zobowiązania przejęty przez cesarza Rudolfa II.
   W czasie wojny trzydziestoletniej zamek został zajęty i częściowo zniszczony przez Szwedów. Według zachowanych informacji uszkodził go szwedzki pułkownik Davos, zachęcony do rozbiórki opowieściami o rzekomym skarbie. W drugiej połowie XVIII wieku warownia oblegana była w czasie rozruchów chłopskich. W okresie tym panowała bieda i gdy ówczesny właściciel zamku, baron Jerzy von Ebem und Brunnen, zaczął egzekwować regularne i terminowe daniny, okoliczni chłopi i rzemieślnicy zbuntowali się. Dopiero interwencja wojska sprowadzonego ze Świdnicy przerwała oblężenie i stłumiła bunt. Dla odstraszenia naśladowców na powieszenie skazano dwóch przywódców: piekarza z Lubachowa Hansa Hoehna i cieślę z Jawornicy Opitza.
   W drugiej połowie XVIII wieku rozpoczął się powolny upadek nieremontowanego już zamku. Ostatnimi właścicielami od 1774 roku był Otton von Lieres, lecz Grodno nie było już zamieszkiwane. W 1789 roku osunęło się częściowo skrzydło południowe zamku górnego, jednak w 1824 roku z inicjatywy pastora Buschinga, ówczesnego właściciela zamku, podjęto prace remontowo-zabezpieczające. Wprowadziły one niestety zmiany, które nie były zgodne z historycznym kształtem budowli. Kolejne prace prowadzono w latach 1868-1869 oraz w końcu XIX wieku. W roku 1904 odnowiono sgraffita i otwarto schronisko z gospodą. Dalsze zabiegi konserwatorskie miały miejsce po II wojnie światowej.

Architektura

   Zamek został wzniesiony na wąskim grzbiecie wzgórza o stromo opadających stokach. Mury obwodowe zamku założone były na planie wieloboku ze skarpami w narożnikach i niewielką, czworokątną wieżą, wysunięta przed lico południowej kurtyny. Mur o grubości 2,4 metra zaopatrzony został w chodnik osłonięty blankami, biegnący w grubości muru na wysokości obecnego drugiego piętra. W narożu południowo – zachodnim umieszczono wieżę bramną z wnęką mieszczącą bronę. Zabudowa wewnętrzna w pierwszym etapie ograniczała się do dwóch budynków dostawionych do południowego odcinka muru obwodowego. W ich przyziemiu umieszczono częściowo wykutą w skale piwnicę. Na dziedzińcu została wydrążona cysterna na wodę. Być może od zachodu znajdowało się gospodarcze przedzamcze.
   W XVI wieku powstała zabudowa wokół dziedzińca i długa szyja bramna z zewnętrzną bramą i mieszkalnym piętrem. W tym też czasie wzniesiona została oktagonalna nadbudowa wieży i attyki nad zewnętrznymi elewacjami skrzydeł mieszkalnych, a cały zamek wysoki otrzymał dodatkowy pierścień zewnętrznych murów z bastejami. Równocześnie rozbudowano i obwarowano przedzamcze zachodnie. W kurtynie południowo – zachodniej powstał późnorenesansowy budynek bramny z bogatą dekoracją sgraffitową.

Stan obecny

   Zamek zachował się w renesansowej formie z czytelnymi elementami średniowiecznymi i obecnie jest stopniowo poddawany rewitalizacji oraz remontom zabezpieczającym. Znajdują się pod opieką PTTK, które udostępnia go wraz z  niewielkim muzeum do zwiedzania. Godziny otwarcia, cennik i  informacje o imprezach okolicznościowych znaleźć można na oficjalne stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Boguszewicz A., Corona Silesiae. Zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku, Wrocław 2010.

Dudziak M., Zamek Grodno, Konin 2010.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.