Ząbkowice Śląskie – kościół św Anny

Historia

   Świątynia została zbudowana prawdopodobnie wkrótce po lokacji miasta około połowy XIII wieku w stylu gotyckim. Po raz pierwszy wspomniana była w źródłach w 1292 roku, w dokumencie wystawionym przez Krystiana, proboszcza Sadlna i Ząbkowic. Prawdopodobnie w połowie XIV wieku kościół uległ spaleniu podczas pożaru. Odbudowę ufundował król czeski Karol IV. Jako datę jej ukończenia podaje się 1413 lub 1415 rok.
   W 1428 roku miasto poważnie ucierpiało podczas najazdu wojsk husyckich, w czasie którego uszkodzona została również świątynia. Jej odbudowa zakończyła się dopiero w 1453 roku. Podczas tych prac do starego prezbiterium dobudowano nową nawę główną, nawy boczne oraz dwie boczne kaplice. W 1507 roku nad zakrystią wzniesiono kaplicę bractwa maryjnego. W późniejszym czasie pomieszczenie to było nazywane biblioteką, nie wiadomo jednak dlaczego, gdyż kaplica prawdopodobnie nigdy nie pełniła takiej funkcji. W tym samym roku zbudowano murowany ganek łączący kościół z Krzywą Wieżą, pełniącą wówczas funkcję dzwonnicy.
   Około połowy XVI wieku świątynia znajdowała się już w bardzo złym stanie, a sklepienia kościoła groziły zawaleniem. W 1547 roku wykonano nowe sklepienia naw bocznych, prace nad przykryciem nawy głównej oraz prezbiterium ukończono natomiast dopiero w 1563 roku.
   W 1538 roku, zarządzeniem synów Karola I Podiebrada, którzy po śmierci ojca przeszli na protestantyzm, wszystkie świątynie w mieście przeszły w ręce ewangelików. Już dziesięć lat później Ząbkowice objęte zostały rekatolicyzacją, a kościół ponownie został zwrócony katolikom. Kilkanaście lat później świątynia jeszcze raz na krótko przeszła w ręce protestantów. W 1632 roku Szwedzi zajęli miasto, co dało mieszczanom okazję do wygnania katolickiego proboszcza, który cudem uszedł z życiem. Udał się on do Wiednia, gdzie przedstawił swoją sprawę cesarzowi. Gdy miasto ponownie zajęły wojska cesarskie pastor protestancki uciekł z miasta, cesarz zaś nakazał by katolickiemu proboszczowi zostały zwrócone parafia oraz wszystkie jego zrabowane rzeczy. Delegacja mieszkańców miasta udała się do proboszcza, który mieszkał wówczas w Kłodzku i poprosiła go o powrót do Ząbkowic.
   W1772 roku świątynia została rozbudowana o późnobarokową kaplicę św. Anny. W latach 1893–1896 została odrestaurowana w stylu neogotyckim, kiedy to zostały przelicowane elewacje. W tym czasie zostały również dostawione przybudówki od strony południowej i zachodniej. Po II wojnie światowej w latach 1976–1977 został przeprowadzony remont wnętrza, który polegał na usunięciu zawilgoconych i zagrzybionych tynków i wymalowaniu wnętrza.

Architektura

   Jest to kościół orientowany trzynawowy, czteroprzęsłowy, halowy. Przy wschodnich przęsłach północnej i południowej nawy dobudowane są kaplice na planie prostokąta, które tworzą formę transeptu. Świątynia nakryta jest przez cztery rodzaje sklepień: krzyżowo-żebrowe nad nawami bocznymi, zakrystią i kaplicą chrzcielną; sieciowe nad prezbiterium i nawą główną, gwiaździste ośmioramienne nad zachodnim przęsłem nawy głównej oraz czteroramienne nad północną kruchtą i w sali bractwa maryjnego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa zabkowiceslaskie.pl, Kościół parafialny pw. św. Anny.