Wrocław – opactwo św Wincentego na Ołbinie

Historia

   Opactwo ufundował w latach 30-tych XII wieku możnowładca Piotr Włostowic. Pierwsza wzmianka pisemna pochodzi z 1139, gdy opat Radulf otrzymał od biskupa wrocławskiego położony w niedalekiej odległości od klasztoru kościół św. Michała. W 1145 roku fundator ofiarował opactwu relikwie św. Wincentego otrzymane od króla niemieckiego Konrada III. Wkrótce książę Bolesław IV Kędzierzawy nadał zakonnikom kaplicę św. Marcina we Wrocławiu i kaplicę św. Benedykta w Legnicy wraz z uposażeniem, targ i karczmę we Wrocławiu oraz targ w Kostomłotach. Donacja miała stanowić wynagrodzenie dla Piotra Włostowica, który opowiedział się po stronie młodszych braci przeciw Władysławowi Wygnańcowi i z woli seniora stracił dobra. W 1149 został konsekrowany kościół klasztorny pw. Najświętszej Marii Panny i św. Wincentego, którego wezwanie maryjne wkrótce zanikło.
   W drugiej połowie XII wieku na północ od kościoła powstał klasztor. W 1193 roku z powodu rozluźnienia dyscypliny zakonnej benedyktyni zostali usunięci z Ołbina, a na ich miejsce sprowadzono norbertanów. Wznieśli oni zabudowania klasztorne na południe od kościoła opackiego. Najpierw wybudowano wschodnie skrzydło z kapitularzem-kaplicą Trójcy Świętej. Następnie po wyburzeniu starego klasztoru pod koniec XIII wieku powstały krużganek wraz ze skrzydłami południowym i zachodnim. Przebudowywano także kościół opacki. W 1319 roku poświęcono nowy chór i powstawały nowe kaplice.
   W XV wieku opactwo ucierpiało podczas wojen husyckich i wojen o koronę czeską. W 1529 roku w obliczu groźby najazdu tureckiego rozpoczęła się pospieszna rozbiórka opactwa, gdyż obawiano się, że zabudowania klasztorne mogą stać się punktem oparcia dla najeźdźców. Materiał uzyskany z rozbiórki posłużył m.in. do wybrukowania Nowego Targu we Wrocławiu i budowy domu Heinricha Rybischa. Fragmenty rzeźbiarskie w 1529 wmurowano w fasadę szpitala Wszystkich Świętych i wieżę Bramy Mikołajskiej. W 1546 portal z opactwa umieszczono w południowej elewacji katedry św. Marii Magdaleny we Wrocławiu.

Architektura

   Zabudowania opactwa wybudowano na wzniesieniu między rozlewiskami Odry. Były one połączone groblą z drogą do Milicza. Kościół opacki był trójnawową bazyliką o długości nawy bocznej ok. 55 metrów. Miał co najmniej 6 przęseł. Zabudowania klasztorne znajdowały się na południe od kościoła, a na południe od nich wzniesiono kolejny całkowicie zabudowany dziedziniec. Na wschód od klasztoru usytuowane były cztery dziedzińce z zabudowaniami gospodarczymi. Na północny zachód od kościoła klasztornego wznosił się kościół św. Michała. W sumie opactwo ołbińskie obejmowało 3 kościoły, 48 sklepionych budynków i 7 dziedzińców.

Stan obecny

   Opactwo nie przetrwało do czasów współczesnych. Pozostałe, nieliczne zabytki ołbińskie znajdują się obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu i Muzeum Architektury we Wrocławiu. Pochodzą one z dwóch faz. Do pierwszej, benedyktyńskiej z 2-3 ćwierci XII wieku należy 5 głowic kolumn, 2 popiersia świętych i tympanon fundacyjny. Do drugiej, norbertańskiej z końca  XII wieku, zaliczają się: portal wmurowany w elewację katedry św. Marii Magdaleny, dwie archiwolty z tego portalu oraz tympanon przedstawiający zdjęcie z krzyża.

pokaż miejsce po opactwie na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa wikipedia.org, Opactwo św. Wincentego na Ołbinie.