Wrocław – kościół św Wincentego i Jakuba

Historia

   Kościół wraz z klasztorem został ufundowany przez Henryka Pobożnego  dla sprowadzonych z Pragi franciszkanów około 1240 roku. Jeszcze w trakcie budowy jego krypta stała się miejscem pochówku fundatora, który w 1241 zginął w bitwie z Mongołami pod Legnicą. W kościele tym, wzmiankowanym w 1254 jako ukończonym, ogłoszono w 1261 roku przywilej lokacyjny Nowego Miasta na prawie magdeburskim, umożliwiający dalszy rozwój Wrocławia. Kościół ten był trójnawową halą i posiadał jedno lub dwuprzęsłowe prezbiterium. W wiekach XIV i XV został poddany poważnej przebudowie i rozbudowie, która z braku środków ciągnęła się bardzo długo i z przerwami. W tym czasie powstała nawa główna kościoła w stylu gotyckim.
   Na początku XVI wieku franciszkanie w większości albo przeszli na protestantyzm, albo opuścili Wrocław. Opuszczony przez franciszkanów kościół przejęli norbertanie z przeznaczonego do wyburzenia zespołu klasztornego na Ołbinie. Poświęcili go swemu patronowi, świętemu Wincentemu. W latach 1662-1674 kościół otrzymał bogate wyposażenie barokowe, a w 1673 roku przebudowano klasztor w stylu barokowym. Po sekularyzacji zakonu w 1810 kościół przekształcono w parafialny, zaś budynki klasztoru przeznaczono na siedzibę sądu. W ostatnich dniach II wojny światowej kościół uległ ciężkim zniszczeniom, m.in. zawaliła się wieża, a wraz z nią część ściany bocznej i sklepień. Zachowane w dobrym stanie stalle przeniesiono do chóru katedry. Odbudowany kościół w 1997 przekazano kościołowi greckokatolickiemu.

Architektura

   Początkowo kościół z XIII wieku był trójnawową halą z węższym, dwuprzęsłowe prezbiterium. Po przebudowie z XIV i XV wieku świątynia składała się z trójnawowego, pięcioprzęsłowego bazylikowego korpusu o długości 77,5 metra i wysokości 23 metrów, którego dwa zachodnie przęsła są nieco krótsze oraz z sześcioprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. W południowym narożniku prezbiterium i korpusu wznosi się kwadratowa wieża, przechodząca w ośmiobok powyżej kalenicy dachu i zwieńczona wysokim hełmem iglicowym. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, które w zamknięciu prezbiterium zwieńczone są sterczynami. Prezbiterium i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, zaś nawy boczne dachy jednospadowe. Okna w prezbiterium i w nawach bocznych są duże, ostrołukowe, trójdzielne z maswerkami, okna w nawie głównej zamknięte są łukami odcinkowymi. Wewnątrz kościół nakryty jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na ośmiobcznych filarach.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku [w:] Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa  wikipedia.org, Katedra greckokatolicka pw. św. Wincentego i św. Jakuba we Wrocławiu.