Wrocław – arsenał miejski

Historia

    W latach 1270-1290 książę śląski Henryk IV na miejscu późniejszego arsenału rozpoczął budowę murowanego zamku, będącego wówczas poza murami miejskimi Wrocławia. Budowa nie została ukończona prawdopodobnie z powodu zbyt dużych obciążeń skarbu książęcego, z którego środki szły już wcześniej na modernizację zamku na Ostrowie Tumskim.  Prawdopodobnie większa część zamku nie wzniosła się powyżej fundamentów, jednak zabudowania, które udało się zbudować posłużyły w XIV wieku na siedzibę wójtów. Kiedy u schyłku średniowiecza w 1459 roku rozpoczęto budowę arsenału, przy okazji zatarto ślady po zamku. Budynek arsenału początkowo służył jako spichlerz do gromadzenia zapasów zboża w razie oblężenia miasta. Od XVI wieku przeniesiono do niego skład broni, nie mieszczący się w piwnicach Ratusza, w budynku Małej Wagi na Rynku i na murach miejskich. Zaczęto go nazywać zeughaus i przechowywano w nim m.in. działa, kule, broń palną ręczną oraz drzewcową. W obrębie dziedzińca między spichlerzem a XIV-wiecznymi murami wznoszone były stopniowo kolejne obiekty: wozownia, kuźnia i rusznikarnia. Na terenie cekhauzu nie przechowywano prochu, który trzymany był w specjalnie wybudowanej do tego celu baszcie.
   Obecny wygląd arsenał uzyskał w latach dwudziestych XVII wieku. Jako ostatni wzniesiono trzyosiowy budynek bramny, który wypełnił przestrzeń pomiędzy skrzydłem wschodnim a spichlerzem. W okresie dominacji pruskiej, w 1742 roku, król Fryderyk II ogłosił Wrocław twierdzą i zadecydował o przekształceniu arsenału w magazyny wojskowe.

Architektura

     Zamek poprzedzający arsenał został rozplanowany w formie nieregularnego czworoboku. Wjazd prawdopodobnie prowadzić miał przez wieżę w narożniku południowo-zachodnim. Od północy i wschodu znajdował się dodatkowy obwód obronny z międzymurzem.
     Obecnie arsenał ma zarys czworoboku 73 x 55 metrów z dziedzińcem w środku. Taki układ powstawał stopniowo przez dobudowywanie kolejnych skrzydeł. Najstarsze jest skrzydło południowe wzniesione w 1459 roku, północne ukończono rok później, a rozbudowano na przełomie XV/XVI wieku, zachodnie powstało w 1570 roku, a wschodnie dopiero w XVII wieku. Poza tymi czterema skrzydłami w skład całej budowli wchodzą również dwie baszty. Baszta północna jest pozostałością XIV-wiecznej, drugiej linii murów obronnych o grubości ponad 2,5 metra. Wysokość baszty wraz z dachem wynosi 20,5 metra. Jej mury posiadały strzelnice, później przerobione na okna. Druga, półokrągła baszta ma wysokość 13 metrów.

Stan obecny

    Arsenał jest obecnie siedzibą oddziałem Muzeum Miejskiego Wrocławia. W północnym i wschodnim skrzydle znajduje się Muzeum Militariów, w starym spichlerzu od 2001 roku ma swoją siedzibę Muzeum Archeologiczne i Archiwum Budowlane Muzeum Architektury. W czworobocznej baszcie mieści się natomiast siedziba Bractwa Kurkowego Miasta Wrocławia. Arsenał jest również miejscem organizowania wielu imprez kulturalnych. Godziny i terminy otwarcia sprawdzić można na stronie internetowej tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.