Wińsko – kościół św Trójcy

Historia

   Kościół parafialny w Wińsku po raz pierwszy pośrednio wzmiankowany był w źródłach w 1272 roku (proboszcz Mikołaj) i ponownie w 1354 roku pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. W 1432 roku został zniszczony przez husytów, lecz dziesięć lat później przeprowadzono jego odbudowę. W czasie pożaru miasta w 1514 roku, kościół ponownie, prawie doszczętnie spłonął, pozostały tylko mury obwodowe. Odbudowę prowadzono w latach 1549-1562, od tamtego momentu kościół nosił już wezwanie św. Trójcy, jako iż przejęty został przez protestantów. Z braku środków nie zrealizowano wówczas planowanej wieży, postawiono jedynie drewnianą dzwonnicę. W latach 1669-1671 budowla została gruntownie wyremontowana. W 1696 w związku z prowadzoną na Śląsku kontrreformacją, po śmierci ostatniego pastora, kościół został zamknięty. W ręce gminy protestanckiej powrócił dopiero w roku 1707. W 1826 roku przebudowano zakrystię, a w 1876 roku do zachodniej elewacji dobudowana została neogotycka wieża. W tym czasie poddano także renowacji mury oraz wyposażenie budowli.

Architektura

   Kościół zbudowany został w północno – wschodniej części miasta, w pobliżu miejskich murów obronnych. Otrzymał formę orientowaną na linii wschód – zachód, składającą się z trójprzęsłowego i trójnawowego korpusu o formie halowej i trapezowatym w planie kształcie. Od strony wschodniej dobudowane zostało wydłużone prezbiterium o szerokości nawy głównej, zakończone trójbocznie, a po stronie południowej korpusu dostawiono nieco później gotycką jeszcze kruchtę. Bryła kościoła została oszkarpowana uskokowymi przyporami, a wschodni szczyt korpusu nawowego ozdobiony został blendami. Pomiędzy przyporami umieszczono duże, ostrołukowe okna z maswerkami (oprócz ściany północnej prezbiterium, gdzie planowano umieścić zakrystię). Wnętrza kościoła nakryto jedynie drewnianymi stropami oraz rozdzielono na nawy ostrołucznymi arkadami spoczywającymi na wydłużonych, prostokątnych filarach ze ściętymi narożnikami.

Stan obecny

   Kościół zachował pierwotną gotycką bryłę, lecz został dość znacznie przekształcony w okresie nowożytnym, zwłaszcza w trakcie neogotyckiej renowacji. Wzniesiono wówczas wieżę zachodnią i kruchtę przy prezbiterium, wzdłuż górnych, zewnętrznych elewacji naw i prezbiterium poprowadzono fryz zębaty, znaczne partie ścian wylicowano cegłami maszynowymi, wymieniono maswerki okienne i szczyty korpusu nawowego a wnętrze otynkowano. Prawdopodobnie jeszcze w okresie baroku przepruto rząd niższych okien pod gotyckimi oknami ostrołukowymi, a wewnątrz kościoła założono empory. W kościele nie zachowały się żadne oryginalne portale.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska-Golasz H., Halowe kościoły z wieku XV i pierwszej połowy XVI na Śląsku, Wrocław 2018.

Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1-4, Warszawa 2013.
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół ewangelicki parafialny, ob. katolicki pomocniczy pw. Trójcy Świętej Wińsko.