Wietrzychowice – grobowce neolityczne

Historia

   Grobowce wietrzychowickie wzniesione zostały przez plemiona pasterzy i rolników zamieszkujących okoliczne tereny około 3500 roku p.n.e. Budowniczych wiąże się z kulturą pucharów lejkowatych. Wytworzyli oni system wierzeń religijnych, którego przejawem było wznoszenie potężnych budowli kamienno-ziemnych. Były to prawdopodobnie miejsca wiecznego spoczynku wodzów, lokalnych władców, kapłanów lub starszyzny plemiennej. Na szczytach grobowców odnaleziono pozostałości późniejszych styp i uroczystości ku czci zmarłego, dlatego przyjmuje się, iż zapewne były one również miejscem obrzędów kultowych, dokonywanych z udziałem całej społeczności. Jako, iż grobowce stanowiły wyróżniający się element w przestrzeni zamieszkanej i zagospodarowywanej przez rolników, mogły też dla wspólnot neolitycznych służyć jako widoczny symbol własności konkretnego obszaru. Czasem zwraca się też uwagę na ich związek ze szlakami komunikacyjnymi, co mogłoby  sugerować rolę swoistych drogowskazów.

Architektura

   Grobowce utworzono w formie nasypów o kształcie wydłużonych trójkątów, nierzadko dochodzących do 100 – 115 metrów długości. Okładano je głazami i większymi kamieniami, których masa w partii szczytowej sięgała 7-10 ton. W miarę zwężania się grobowca kamienie były coraz mniejsze. Wielkie znajdowały się z czoła grobowców, mniejsze wzdłuż “ogona”, czasem zakończonego jednym większym głazem. Nasypy najwyższe znajdowały się z czoła grobowców, tj. od południa, następnie wyraźnie obniżały się i zwężały w charakterystyczne “ogony”. W partiach czołowych budowli występują przerwy w obstawie kamiennej. Były to zapewne wejścia do drewnianych komór przeznaczonych na odprawianie obrzędów pogrzebowych. Do wzniesienia jednego grobowca zużywano przeciętnie około 150 m3 kamieni i około 1000 m3 ziemi. Transport budulca, z uwagi na rozmiar i znaczny ciężar kamiennych bloków, odbywał się zapewne z pomocą wołów.
   W grobach pochowani byli wyłącznie mężczyźni. Badania wykazały, że były to pochówki pojedyncze, jakkolwiek spotyka się przypadki znalezienia jednocześnie dwóch mężczyzn pochowanych w tym samym czasie. Zmarłych układano w pozycji wyprostowanej, na wznak, przy czym głowy nieboszczyków skierowane były do czoła grobowca. Skromne wyposażenie grobowe z reguły ograniczało się tylko do jednego narzędzia krzemiennego, części naczynia bądź bryły wapiennej, co wskazuje na jego symboliczny charakter. Do naszych czasów dochowały się także naczynia i łyżki gliniane, zabytki z krzemienia, w tym groty do strzał, siekiery oraz topory bojowe.

Stan obecny

   Grobowce kujawskie są najstarszymi zabytkami architektury w Polsce. Do dzisiaj w rezerwacie archeologicznym w Wietrzychowicach znajduje się pięć budowli megalitycznych. Nasypy ziemne które przed wykopaliskami miały podobno od 80 cm do 1 metra wysokości, po odtworzeniu osiągają ponad 2 metrów. Grobowce znajdują się około 500 metrów od drogi.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Papiernik P., Płaza D.K., Park kulturowy Wietrzychowice na europejskim szlaku megalitów, Łódź 2017.

Strona internetowa odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl, Rezerwat archeologiczny w Wietrzychowicach.
Strona internetowa wikipedia.org, Wietrzychowice (województwo kujawsko-pomorskie).