Warszawa – zamek królewski

Historia

    W XIII wieku za rządów księcia mazowieckiego Bolesława II na skarpie wiślanej u ujścia rzeczki Kamionki powstał drewniano ziemny gród kasztelański. Po 1349 roku za panowania księcia Kazimierza I stał się on siedzibą książęca i wtedy rozpoczęła się stopniowa przemiana założenia w murowany, ceglany zamek. W 1526 roku zmarł bezpotomnie ostatni lennik mazowiecki, książę Janusz III i dzielnica czersko-warszawska włączona została do Królestwa Polskiego. Przybyły po raz pierwszy do Warszawy król Zygmunt I przyjął przysięgę sejmu mazowieckiego i objął w posiadanie zamek. Stale rezydował w nim namiestnik królewski i starosta warszawski. W 1529 roku w Zamku po raz pierwszy obradował sejm walny. Po śmierci Zygmunta I w 1548 roku, do swych mazowieckich dóbr oprawnych przeniosła się z Wawelu królowa Bona.  Po jej wyjeździe do Włoch w 1556 roku, zaczął bywać w Warszawie i zwoływać tu sejmy król Zygmunt August.
    W 1569 roku podjęto renesansową rozbudowę zamku według projektu architekta Giovanniego Battisty Quadro. W niewielkim stopniu przeobraziła ona jego bryłę, a znacznie bardziej wnętrza. W 1596 roku gruntowną rozbudowę zarządził król Zygmunt III Waza. Dodano nowe, wczesnobarokowe skrzydła i ujednolicono wcześniejszą zabudowę. W efekcie powstała wielka rezydencja umożliwiająca funkcjonowanie królewskiego dworu. W pierwszej połowie XVII wieku zamek doczekał się nowożytnych obwarowań, które jednak nigdy nie zostały ukończone. Lata 1655-1657 będące okresem trzech okupacji Warszawy przez wojska szwedzkie i siedmiogrodzkie, przyniosły zamkowi grabież i dewastację wnętrz.
     Dużą rozbudowę przeprowadził dopiero August III po pożarze w 1732 roku i Stanisław August Poniatowski w 1767. Do 1794 roku na zamku obradował sejm Rzeczypospolitej, w nim uchwalono Konstytucję 3 maja. Po trzecim rozbiorze Polski rezydencja utraciła funkcję siedziby królewskiej, pozostając siedzibą carskich namiestników. Po odrodzeniu państwa polskiego zamek wyremontowano i w 1927 roku stał się on siedzibą prezydenta Polski Ignacego Mościckiego. Na początku II wojny światowej budowla została zbombardowana i częściowo spalona. W 1944 roku po upadku powstania warszawskiego opustoszały zamek Niemcy wysadzili w powietrze. Dopiero w latach 70-tych po wnikliwych badaniach rozpoczęto rekonstrukcję w której znalazło się wiele uratowanych elementów historycznego wystroju.

Architektura

   Średniowieczny zamek z XIV wieku składał się z prostokątnego domu mieszkalnego z dostawioną do jego południowej ściany Wieżą Grodzką (Wielką) na planie kwadratu o boku 12,4 metra oraz z wieży Żuraw na północy. W latach 1407-1410 zbudowano nowy dom mieszkalny zwany wielkim lub dużym, który był ceglanym pałacem o wymiarach 14,5×47,5 metra. Był on wsparty w północno – wschodnim narożniku potężną skarpą, jednotraktowy, trzykondygnacyjny, posiadał sklepione przyziemie, kryte stropem izby parteru i trzy sale reprezentacyjne na piętrze, oświetlone ostrołukowymi oknami umieszczonymi w elewacji wschodniej. Od strony dziedzińca znajdowały się okna ujęte w płytkie ostrołukowe blendy, a komunikację zapewniały zewnętrzne schody.
    Do końca XV wieku w północnej części obszaru dworskiego powstał zespół budynków mieszkalnych zwany Dworem Mniejszym lub Ogródkiem (Curia Minor). Tradycyjnie zajmowały go matki, żony i siostry książąt mazowieckich, pełniące często funkcje regentek. Przez stojące przy murze wschodnim łaźnię i kuchnię książęcą łączył się on gankiem z Domem Wielkim.

Stan obecny

     Zamek książąt mazowieckich, a od XVI wieku zamek królewski w Warszawie to pomnik historii i kultury narodu polskiego, którego znaczenie może być porównywalne jedynie z krakowskim Wawelem. Wielokrotnie grabiony, palony i dewastowany, ostatecznie zniszczony, był zawsze odbudowywany i przywracany do świetności. Dziś mieści muzeum, które w starannie odrestaurowanych wnętrzach udostępnia wystawy stałe i ekspozycje czasowe, przygotowane we współpracy z najlepszymi muzeami europejskimi. Wszelkie dokładniejsze informacje o ofercie kulturalnej znaleźć można na oficjalnej stronie muzeum tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Lileyko J., Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 1980.