Toruń – miejskie mury obronne

Historia

    Pierwsze drewniano – ziemne obwarowania Toruń posiadał już w połowie XIII wieku, gdyż oparł się najazdowi Świętopełka w 1242 roku. Ceglane mury Starego Miasta zaczęto budować około połowy XIII wieku. Na przełomie XIII i XIV wieku wzmocniono je basztami. W 1264 roku Krzyżacy, widząc jak szybko rozwija się miasto, lokowali w jego sąsiedztwie, po wschodniej stronie, drugi ośrodek miejski zwany Nowym Miastem. Otrzymał on swoje własne, odrębne obwarowania, jedynie od strony zachodniej był on pozbawiony murów, gdyż na tym odcinku stykał się ze Starym Miastem.
   W XV i XVI stuleciu mury miejskie były wciąż modernizowane i przystosowywane do postępu techniki wojennej. W 1429 wzniesiono barbakan przed Bramą Starotoruńską, a w 1449 rozpoczęto budowę drugiego, przed Bramą Chełmińską. Oprócz tego około 1500 roku dwie baszty narożne Starego Miasta: północno-zachodnią i północno-wschodnią, przebudowano na okrągłe basteje wypełnione ziemią, przystosowane do obrony artyleryjskiej.
   W 1629 roku podjęto budowę nowoczesnych, ziemnych fortyfikacji bastionowych poza murami miasta, przez co stare, średniowieczne obwarowania zaczęły tracić na znaczeniu. Ucierpiały także podczas podczas oblężenia Torunia przez wojska szwedzkie Karola XII w 1703 roku i w czasie wojen napoleońskich. Ostatecznie zostały w większości rozebrane przez władze pruskie w drugiej połowie XIX wieku.

Architektura

      Obwarowania posiadały wszystkie trzy toruńskie jednostki urbanistyczne: Stare Miasto, Nowe Miasto oraz zamek krzyżacki. Obwód murów staromiejskich wynosił 1700 metrów, a murów nowomiejskich 1100 metrów. Mury otaczały miasto podwójnym obwodem składającym się z muru wysokiego od strony miasta i rozdzielonego międzymurzem niższego muru, dodatkowo poprzedzonych fosą. Od zachodu zbudowano także trzecią linię murów obronnych. Od południa, gdzie naturalną obroną była Wisła, zastosowano mur pojedynczy bez fosy.
      Obwarowania wzmacniały liczne baszty, budowane na planie czworoboku i wieloboku, rzadziej półkola. Pierwotnie baszty, podobnie jak i bramy, niewiele przewyższały mur obronny. Większość spośród nich zwieńczona była krenelażem, niektóre były otwarte od strony miasta. Później rozbudowywano je, podwyższając, zadaszając i zamykając od strony wewnętrznej. W XV i XVI wieku, kiedy nastąpiła największa rozbudowa systemu średniowiecznych murów miejskich, Stare Miasto posiadało 33 baszty, a Nowe Miasto 21 baszt.
     Na wyjściach głównych szlaków komunikacyjnych ze Starego Miasta Torunia umieszczono 8 bram miejskich. Na zachód prowadziła Brama Starotoruńska, od 1429 roku poprzedzona barbakanem i 26 metrową szyją bramną. Na północ wiodła Brama Chełmińska umieszczona w czterokondygnacyjnej wieży, także poprzedzona od 1452 roku barbakanem zwanym Kocim Brzuchem. Była najprawdopodobniej najwyższą bramą Torunia, gdyż mierzyła 21 m. Stare i Nowe miasto łączyła masywna Brama Paulińska, zwana także Więzienną oraz Brama Kotlarska. Na południu znajdowały się cztery bramy wiślane: Klasztorna, Łazienna, Żeglarska i Mostowa. Do Nowego Miasta prowadziły trzy bramy: Prosta zwana także Główną, Brama św. Katarzyny zwana też Bydlęcą i Brama św. Jakuba zwana Drzewną.

Stan obecny

    Obecnie najdłuższy odcinek zachowanych toruńskich murów obronnych ciągnie się wzdłuż Wisły. Poza tym fragmenty murów wraz z innymi elementami średniowiecznego systemu fortyfikacyjnego znaleźć można m.in. wzdłuż południowego i północnego odcinka ulicy Podmurnej oraz w okolicach placu po dominikańskim zespole klasztornym i Kościele św. Mikołaja. Co warte odnotowania zachowany odcinek murów obronnego wzdłuż ul. Pod Krzywą Wieżą jest najstarszym zachowanym fragmentem muru miejskiego w Polsce, datowanym na lata 1246-1262. Poza murem obronnym do dzisiaj zachowały się trzy bramy od strony Wisły: Mostowa, Żeglarska i Klasztorna oraz 9 baszt w południowym i zachodnim odcinku obwodu fortyfikacji Starego Miasta. Z obwarowań Nowego Miasta nie przetrwała żadna brama ani baszta.

pokaż basztę Krzywa Wieża na mapie

pokaż Bramę Klasztorną na mapie

pokaż Bramę Mostową na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Sypek A., Sypek.R., Zamki i obiekty warowne od Malborka do Torunia, Warszawa 2004.
Strona internetowa toruntour.pl.