Szprotawa – kościół św Andrzeja

Historia

   Kościół został wzniesiony w stylu romańskim w pierwszej ćwierci XIII wieku. Usytuowany został w Iławie, najstarszej dzielnicy miasta Szprotawa, a pierwotnie osobnej osadzie. Znajdował się tu nadgraniczny gród, który już za Mieszka I posiadał duże znaczenie strategiczne. Tutaj w roku 1000 Bolesław Chrobry powitał cesarza niemieckiego Ottona III podążającego do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie.
   Kościół po raz pierwszy wspomniany został w źródłach pisanych w 1295 roku, kiedy to wzmiankowany miejscowy był pleban Gyslerus de Ylavia. W 1460 roku biskup wrocławski, włączył świątynię do dóbr klasztoru sióstr Magdalenek. Obiekt był ich własnością aż do 1810 roku, kiedy to nastąpiła kasata zakonu. W XIX wieku dobudowano do kościoła zakrystię od strony północnej i kruchtę południową.

Architektura

   Kościół zbudowany został z cegieł, obecnie ukrytych pod tynkiem oraz z piaskowca w którym utworzono portal wejściowy. Jego charakterystycznym elementem były romańskie, grube mury mierzące od 1,1 metra w absydzie do 1,3 metra w nawie. Budowla powstała jako jednonawowa i orientowana, po stronie wschodniej zakończona czworobocznym prezbiterium o wewnętrznych wymiarach 6,6 x 5 metra z półkolistą apsydą. Korpus nawowy otrzymał 12 metrów długości oraz siedem metrów szerokości, lecz w XV wieku został wydłużony w kierunku zachodnim.
   Wnętrze zarówno nawy jak i prezbiterium początkowo kryte było drewnianym stropem, apsyda natomiast prawdopodobnie konchą. Oświetlały je niewielkie, obustronnie rozglifione okna o półkolistych zwieńczeniach. Półkoliście zamknięty był także wyszukany uskokowy portal w południowej ścianie nawy, którego narożniki zewnętrznego uskoku wykształcono w formie wklęski ze spływami na końcach i guzami, zaś narożniki uskoku wewnętrznego otrzymały formę wałka. Archiwolta portalu wspierała się pierwotnie na głowicach przypominających odwrócone bazy.

Stan obecny

   Zasadnicza bryła kościoła przetrwała w stanie z okresu średniowiecza, jedyną zmianę stanowi dobudowana od północy zakrystia i południowa kruchta. Poszerzeniu niestety uległa większość otworów okiennych, nie przetrwały również średniowieczne stropy nad nawą i prezbiterium. Do kościoła prowadzi umieszczony w ścianie południowej wykonany z piaskowca romański portal, niestety z mocno zniszczonymi ościeżami. Pierwotne są także trzy okna w apsydzie oraz zamurowane okno północne w prezbiterium. Wewnątrz z zachowanego wyposażenia na uwagę zasługuje romańska chrzcielnica oraz późnogotycki ołtarz.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne XIII wieku na Śląsku, t. 2, Wrocław 1994.
Świechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku, Warszawa 1955.

Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Andrzeja w Szprotawie.