Szczepanów – kościół św Marii Magdaleny

Historia

   Kościół szczepanowski stanowił jedną z szeregu budowli ufundowanych przez kronikarza i kanonika Jana Długosza. Udział w fundacji kościoła mógł także mieć kardynał Zbigniew Oleśnicki, którego Długosz był zaufanym współpracownikiem, a którego herb Dębno umieszczono na tablicy erekcyjnej, zdobiącej południową kruchtę, obok herbów Leliwa rodu Melsztyńskich i Wieniawa Długosza. Pozwala to przypuszczać, że prace nad budową tegoż kościoła, prowadził Długosz być może na zlecenie Oleśnickiego, wówczas ordynariusza diecezji krakowskiej, a finansowo wspierali je również miejscowi właściciele wsi, Melsztyńscy. Świątynię wybudowano w 1470 roku.
   W latach 1911-1913 obok średniowiecznego kościoła postawiono neogotycką bryłę nowej świątyni. Aby połączyć obie budowle północna ściana nawy starego kościoła została wyburzona. W ten bezmyślny sposób oprócz oszpecenia średniowiecznego zabytku, dokonano także jego częściowego zniszczenia.
   Gotycki kościół ponownie mocno ucierpiał w listopadzie 1914 roku w trakcie walk rosyjsko-austriackich. Spłonął wtedy dach i zawaliło się sklepienie nad prezbiterium, zniszczeniu uległa też większość cennego wyposażenia. Odbudowa kościoła miała miejsce w latach 1926-1927.

Architektura

   Kościoły fundowane przez Jana Długosza budowane były według jednakowego planu i przy użyciu takiego samego materiału budowlanego, mianowicie kamiennej podmurówki i cegły, która stanowiła też element dekoracyjny, przy wykorzystaniu mocno wypalanej zendrówki układanej w ozdobne romby.
   Kościół w Szczepanowie podobnie jak inne świątynie długoszowe otrzymał formę bezwieżową i jednonawową. Wyróżniało go za to dwuprzęsłowe prezbiterium zakończone na wschodzie wielobokiem a nie ścianą prostą. Po jego północnej stronie pierwotnie znajdowała się zakrystia, natomiast od południa do nawy dostawiona została kruchta. Elewacje kościoła wzmocnione zostały przyporami, narożnymi, ukośnymi przy korpusie nawowym i zakrystii. Okna kościoła były wysokie, ostrołukowe, dwustronnie rozglifione, niegdyś zaopatrzone w kamienne obramowania. Pośród nich wyróżniał się okulus umieszczony w fasadzie. Wejście prowadziło od zachodu poprzez kamienny gotycki portal, tzw. schodkowy lub długoszowski, charakterystyczny element dla budowli fundowanych przez Jana Długosza. Nad portalem umieszczona została tarcza herbowa z herbem kronikarza, Wieniawą.
   Najstarsze zachowane wzmianki informują, iż wewnątrz drewniany strop w nawie kościoła był malowany, a ściany pobielone wapnem. W zachodniej części nawy pierwotnie znajdowała się empora do której prowadziły schody osadzone w grubości muru południowego. Prezbiterium nakryto sklepieniem krzyżowo-żebrowym, opartym na kamiennych wspornikach z herbem Wieniawa, Dębno, Leliwa i orłem królewskim.

Stan obecny

   Średniowieczny kościół stanowi dziś południową przybudówkę dużej neogotyckiej świątyni, której powstanie wiązało się z koniecznością wyburzenia północnej ściany zabytku. Nie istnieje także dawna empora, ponieważ nie zrekonstruowano jej po pożarze w 1914 roku. Zachowały się tylko schody wewnątrz muru w południowej części nawy, które niegdyś do niej prowadziły. Ponadto nie przetrwała do czasów współczesnych zakrystia, pierwotnie umieszczona przy północnej ścianie prezbiterium, po której pozostał jedynie portal od strony prezbiterium. Spośród średniowiecznego wyposażenia obejrzeć można późnogotycki tryptyk z końca XV wieku ustawiony jako ołtarz główny, romańską chrzcielnicę i tablicę erekcyjną z 1470 roku z płaskorzeźbioną postacią św. Stanisława, inskrypcją i herbami, umieszczoną w kaplicy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa bazylikaszczepanow.pl, Długoszowy kościół p.w. św. Marii Magdaleny w średniowieczu.