Szczepankowo – kościół św Wojciecha

Historia

   Kościół św. Wojciecha powstał w stylu gotyku mazowieckiego po 1546 roku, dzięki fundacji benedyktynów płockich. Budowa kościoła mogła się rozpocząć dopiero gdy ukończono prace przy katedrze płockiej, skąd oddelegowano murarzy i materiały budowlane z kapitulnej cegielni. Do 1822 roku opiekę nad nim sprawowali benedyktyni z klasztoru w Pułtusku. W 1618 roku przekształcono szczyty wieży. Kościół był kilkakrotnie remontowany w XIX i XX wieku, kiedy do elewacji południowej dostawiono neogotycką kruchtę.

Architektura

   Kościół powstał jako trójnawową bazylika z wydłużonym, zamkniętym prosto prezbiterium i pięciokondygnacyjną wieżą na osi fasady. Czteroprzęsłowy korpus nawowy założony został na rzucie zbliżonym do prostokąta i przekryty wspólnym dachem z trójprzęsłowym prezbiterium, równym szerokością i wysokością nawie głównej. Północna nawa boczna została przedłużona o kaplicę, zakrystię i przedsionek z kryptą grobową Milbergów, natomiast do nawy południowej przystawiono przybudówkę z klatką schodową na wieżę. Naroża korpusu nawowego, prezbiterium i wieży oraz elewacje naw bocznych opięte zostały uskokowymi przyporami. Wschodnia elewacja prezbiterium zwieńczona została schodkowym szczytem wypełnionym rzędami półkolistych blend. W jej centrum pierwotnie znajdowało się okno osadzone w głębokiej niszy zamkniętej łukiem pełnym. Wnętrze kościoła przekryto drewnianym stropem.
   Nietypową konstrukcją kościoła w Szczepankowie stała się wieża zachodnia w której umieszczono pomieszczenia ogrzewane kominkami (prawdopodobnie przeznaczone dla płockich benedyktynów zarządzających kościołem) i emporę zachodnią. Budowla ta przypominała wieże zamkowe lub miejskie, choć nie miała cech obronnych. Dolna kondygnacja otrzymała po dwóch stronach dość głębokie wnęki i główne frontowe wejście do kościoła. Wnętrze świątyni połączono z piętrem wieży za pomocą schodów ukrytych w przybudówce do ściany frontowej. Piętro wieży zajęła mała izba otwierająca się do wnętrza kościoła wielką, półkolistą arkadą i oświetlana dwoma oknami od zachodu i jednym od południa. Ogrzewana były za pomocą kominka. Schody w grubości muru północnego prowadziły na wyższe piętro. Z ich podestu w północno – zachodnim narożniku wieży umieszczono krótki ukośny korytarzyk w grubości przypory, kończący się zamurowanym obecnie portalem. Prawdopodobnie wygłaszano z niego kazania do ludzi zebranych na cmentarzu. Kolejne piętro również mieściło izbę oświetlaną trzema oknami i zaopatrzoną w kominek. Schody w grubości ściany północnej, a następnie wschodniej prowadziły z niej na strych kościelny z którego wejść można było na trzecie piętro wieży, już bez kominka, ale oświetlane dwoma oknami. Na koniec schody ze strychu w ścianie północnej prowadziły na najwyższe czwarte piętro wieży, mające sześć otworów okiennych. Kondygnacja ta przeznaczona była na dzwony.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kunkel R.M., Architektura gotycka na Mazowszu, Warszawa 2005.

Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010.