Szczecin – zamek książąt pomorskich

Historia

    Przed 1124 rokiem na wzgórzu zamkowym znajdował się gród słowiański z drewnianym dworem księcia Warcisława I. Po przeniesieniu stolicy księstwa do Szczecina w XIII wieku gród kasztelański został zlikwidowany, lecz dwór pozostał. W 1345 roku książę Barnim III rozpoczął przebudowę dworu na murowane założenie, spotykając się z protestami mieszczan którzy obawiali się utraty samodzielności miasta. W wyniku zawartej ugody rada miejska wybudowała dla księcia nowy dom usytuowany równolegle do murów miejskich. W tym też czasie powstała, zlokalizowana na zachód od dworu, kaplica św. Ottona. W połowie XIV wieku zamek został powiększony o tzw. dom wielki. W 1428 roku w mieście wybuchł bunt wywołany przez biedotę i rzemieślników. W zamian za stłumienie buntu książę Kazimierz V otrzymał od Rady Miejskiej znaczną sumę na rozbudowę i umocnienie kamiennego dworu. Wybudowano wówczas utrzymane w stylu późnogotyckim skrzydło południowe.
    Po pożarze w 1530 roku prace nad rozbudową zamku kontynuował książę Barnim XI.  W latach 1573−1582 książę Jan Fryderyk dokonał generalnej przebudowy późnogotyckiej siedziby w renesansową rezydencję. Zburzono dom książęcy z XIV wieku i kaplicę św. Ottona, a na ich miejscu powstały nowe skrzydła pałacu. W północno-zachodnim narożniku usytuowano masywną Wieżę Dzwonów. Na początku XVII wieku za panowania Filipa II i Franciszka I dobudowano dwupiętrowe piąte skrzydło, tworząc w ten sposób drugi, mały dziedziniec.
    Po wymarciu dynastii Gryfitów, od 1637 roku zamek był siedzibą namiestnika szwedzkiego, a od 1720 roku garnizonu pruskiego. W 1752 roku Fryderyk II Wielki założył w skrzydle muzealnym mennicę. Podczas panowania pruskiego zamek wielokrotnie przebudowywano, dostosowując do mieszczącego się tam garnizonu. Największej dewastacji zamku dokonał garnizon pruski w XIX wieku, kiedy to zburzono sklepienia w skrzydle wschodnim, całkowicie przebudowano skrzydło południowe, wyburzono krużganki, zaś wewnątrz zamku wymurowano klatki schodowe i korytarze. Po opuszczeniu przez garnizon w 1902 roku, zamek popadał stopniowo w dewastację. Roboty renowacyjne mające przywrócić zamkowi wygląd dawnej rezydencji podjęto w 1925 roku, jednak zaprzestano ich rok później. Mimo wielu planów, władze niemieckie do wybuchu II wojny światowej nie podjęły się kompleksowej renowacji zamku. W 1944 roku zamek został poważnie zniszczony podczas nalotów alianckiego lotnictwa. W latach 1958−1980 zamek został odbudowany.

Architektura

    Dom zamkowy księcia Barnima III z połowy XIV wieku wzniesiony był z kamienia i przy użyciu cegły. Usytuowany był równolegle do murów miejskich i miał wymiary 10,8×25,8 metrów. Kaplica św. Ottona miała plan prostokąta z prezbiterium zamkniętym pięciobocznie. Otoczono ją murem obronnym odległym od korpusu świątyni o  5 metrów. Południowy budynek mieszkalny, tzw. Dom Wielki posiadał wymiary 15,5×48,8 metrów. Całość otoczono murem obronnym o wysokości 5 metrów z bramą i furtą od zachodu. Skrzydło mieszkalne wzmocniono Wieżą Więzienną dostawioną do zachodniego krańca południowej elewacji. Kaplica znalazła się poza terenem zamku. Około 1400 roku do północno – wschodniego narożnika zamku dostawiono pięcioboczną budowlę, prawdopodobnie basztę.

Stan obecny

   Odbudowanemu po wojnie zamkowi przywrócono XVI-wieczny renesansowy wygląd. Niestety nie zachowało się wiele reliktów wyposażenia oryginalnego. Przetrwały gotyckie sklepienia w piwnicy, dwóch salach parterowych skrzydła południowego i freski w wieży zegarowej. Pod skrzydłem północnym znajdują się też resztki gotyckiego kościoła św. Ottona.
  W zamku działają instytucje kulturalne obejmujące salę koncertową i sale wystawowe. Organizowane są koncerty, wystawy artystyczne i historyczne, spotkania literackie i naukowe, a na dziedzińcu imprezy kulturalne oraz koncerty. Informacje dotyczące zwiedzania znaleźć można na oficjalnej stronie internetowej tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.