Szczecin – kościół św Piotra i św Pawła

Historia

   Pierwszy drewniany kościół zbudowany został na miejscu dzisiejszego w 1124 roku, gdy do Szczecina z misją chrystianizacyjną przybył Otton z Bambergu. Był on najstarszą budowlą sakralną w Szczecinie, został jednak spalony podczas najazdu duńskiego w 1189 roku. W latach 1223-1237 na jego miejscu zbudowano nową, ceglaną świątynię.
   Około 1425-1430 rozpoczęła się kolejna budowa nowego korpusu świątyni, prowadzona w duchu pomorskiej szkoły architektury gotyckiej Heinricha Brunsberga. W 1460 roku kościół przedłużono ku zachodowi o jedno przęsło, znacznie szersze od pozostałych i zwieńczone wieżą.
   W 1534 budowla została zamieniona na świątynię protestancką. W 1556 rozebrano wieżę, przebudowując zachodnią fasadę, a w 1602 kościół zwieńczono istniejącą obecnie sygnaturką. W czasie ostrzału artyleryjskiego w 1677 roku kościół został znacznie zniszczony. Odbudowa trwała aż 24 lata, a w jej wyniku zlikwidowano podziały międzynawowe, przekształcając kościół w salowy. W 1702 Hans Kamerling wykonał tzw. pseudosklepienie, czyli drewniany strop ukształtowany na wzór ceglanych sklepień. W 1817 podczas remontu usunięto większość barokowych elementów, a w 1901 dokonano regotyzacji zachodniej fasady świątyni. Prace konserwatorskie połączone z badaniami architektonicznymi prowadzono w latach 1960 – 1961.

Architektura

   Kościół zbudowano na północ od lokacyjnego miasta, w pobliżu zamku książęcego. Otrzymał formę budowli ceglanej, halowej, pierwotnie trójnawowej, zamkniętej od wschodu pięciobocznie, a od zachodu początkowo zwieńczonej wieżą. Od północy umieszczono pomieszczenia dwuprzęsłowej kaplicy i zakrystii. Najbardziej reprezentacyjną stała się elewacja zachodnia, stanowiąca pozostałość wieży kościoła. Umieszczono w niej wielki portal, którego profilowane ościeża sięgnęły niemal gzymsu stanowiącego podstawę szczytu.
   Wszystkie elewacje kościoła zrytmizowano lizenami z profilowanych cegieł, wznoszącymi się od cokołu do gzymsu. W połowie wysokości poprzerywano je parami nisz o tynkowanych tłach, zaopatrzonych w ceramiczne wsporniki w kształcie główek średniowiecznych mieszkańców Szczecina o różnej płci i wieku. Prawdopodobnie niegdyś konsole te stanowiły podstawy dla eksponowanych na nich rzeźb. Pomiędzy lizenami niemal całą szerokość przęseł wypełniono wielkimi, ostrołukowymi oknami, osadzonymi na wysokich ławach parapetowych, stanowiących zasadniczy podział poziomy elewacji. W ścianie północnej umieszczona została też doskonale zachowana wnęka jałmużnicza z  pierwszej połowy XV wieku z otworem wrzutowym dla datków.
   Wnętrze kościoła w średniowieczu rozdzielone było filarami na trzy nawy i w całości podsklepione (obecnie posiada strop drewniany), a wciągnięte do środka przypory tworzyły wieniec płytkich kaplic, w których znajdowały się sklepienia krzyżowo-żebrowe. W bocznych ścianach przypór umieszczono ostrołukowe nisze, natomiast w ścianach poniżej okien zastosowano nisze o łukach odcinkowych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.

Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012