Świerzawa – kościół św Jana i Katarzyny

Historia

   Kościół powstał w drugiej połowie XIII wieku. W 1263 roku w dokumentach wymieniony został miejscowy proboszcz Walter. Od 1552 roku kościół służył ewangelikom, którym odebraną ją w 1654. W 1506 roku do bryły kościoła dobudowano wieżę, zakrystię i południowy aneks. Od 1713 rok był kościołem cmentarnym. Po wysiedleniu miejscowych Niemców po 1945 kościół zaczął niszczeć, lecz na szczęście uniknął całkowitej dewastacji. Pierwsze prace konserwacyjne przeprowadzono w 1959 roku, a następne w latach 60-tych i od 1977 do dnia dzisiejszego. Kościół nie pełni już funkcji sakralnych, ale muzealne i wystawiennicze.

Architektura

   Kościół jest murowany z kamienia łamanego i piaskowca (użytego w ościeżach okiennych i portalach), jednonawowy o wymiarach 11,6 x 17,5 metra, z czworobocznym prezbiterium o wymiarach 8,5 x 8,5 metra zamkniętym półkolistą apsydą i wieżą od strony zachodniej dobudowaną w XVI wieku. Od strony północnej do prezbiterium przylega zakrystia, natomiast od strony południowo – zachodniej czworoboczna przybudówka z XVI stulecia. Nawa i prezbiterium przykryte zostały stropem drewnianym wspartym na dwóch słupach. W apsydzie znajdują się trzy romańskie okna z kolumienkami. Od strony zachodniej i południowej umieszczono dwa portale o cechach gotyckich.
   Wewnątrz po stronie zachodniej znajduje się nowożytna empora, jednak musiała ona mieć swoją średniowieczną poprzedniczkę, o czym świadczy otwór wejściowy w górnej części ściany zachodniej. W prezbiterium zachował się średniowieczny kamienny ołtarz. Prawdziwym dziełem kunsztu kamieniarskiego jest jednak wspaniały portal z Drzewem Życia, pochodzący z XII wieku. Wewnątrz prezbiterium zachowały się malowidła o tematyce zwierzęcej i roślinnej, przedstawiające między innymi ptactwo, ryby i fantastyczne zwierzęta, prawdopodobnie pochodzące z XIII wieku.

Stan obecny

   Kościół z racji stanu zachowania i braku poważniejszych przeróbek jest bardzo cennym zabytkiem architektury romańskiej. Jedynie okno południowe w prezbiterium i południowo – wschodnie w nawie powiększone zostały w trakcie budowy wieży i aneksu w XVI wieku. Z okresu tego zapewne pochodzi również portal południowy w nawie, a portal prezbiterialny został wówczas zamurowany. Obecnie kościół nie pełni już funkcji sakralnych, ale muzealne i wystawiennicze. W sezonie letnim otwarty jest od godz. 10.00 do 18.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.

Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Świechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku, Warszawa 1955.