Strzelin – kościół św Gotarda

Historia

   Kościół św. Gotarda jest jednym z najstarszych kościołów na Śląsku, gdyż swymi początkami sięga pierwszej połowy XII wieku. Powstała wówczas romańska rotunda, którą poddano w XIV i XV  wieku rozbudowie w stylu gotyckim. Sam Strzelin po raz pierwszy pojawił się w dokumentach pisanych w 1220 roku, kiedy to wspomniano komesa Radosława, natomiast z 1264 roku pochodzi informacja o rozdzieleniu uposażeń kościoła strzelińskiego w związku z utworzeniem parafii w Białym Kościele. W 1300 roku wydany został list odpustowy na rzecz kościoła św. Gotarda, stwierdzający iż budowla należy do ludności polskiej, lecz pozbawiona jest odrębnego uposażenia.
   Kościół począwszy od 1534 roku aż do 1945 był świątynią protestancką, z przerwą w latach 1689-1708, kiedy to należał do zakonu augustianów. Przed pierwszą wojną światową w kościele odbywały się msze w języku polskim, przez co nazywany on był “Polnische Kirche”.

Architektura

   Pierwotnie kościół był romańską rotundą składającą się z nawy o 6 metrach średnicy oraz z półkolistej apsydy o średnicy 3,4 metra. Budowla ta charakteryzowała się prostą techniką i detalami architektonicznymi (ościeża okienne, portal wejściowy). W początkach XIV wieku zburzono dawne prezbiterium, a na jego miejscu wzniesiono prostokątne dwuprzęsłowe wnętrze, nadbudowując dawną nawę i adaptując ją na dzwonnicę kościelną. Podobną prostokątną nawę dostawiono od południa w XV wieku. W efekcie powstał kościół dwunawowy o dwuprzęsłowym sklepieniu krzyżowo-żebrowym, z kolistą wieżą od zachodu.

Stan obecny

   Z pierwotnej budowli zachował się cylindryczny korpus rotundy w dolnej części wieży ze skromnym uskokowym portalem o półkolistym tympanonie. Z prezbiterialnej apsydy przetrwała jedynie najniższa warstwa kamieni oraz stopa fundamentowa. Gotycka część kościoła przetrwała bez większych zniekształceń nowożytnych, nie licząc zwieńczenia wieży.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Świechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku, Warszawa 1955.