Strzelce Opolskie – zamek

Historia

   Strzelce po raz pierwszy pojawiły się w źródłach pisanych w 1271 roku. Przed powstaniem murowanej zabudowy zapewne funkcjonował tu gród i niewielki dwór myśliwski z którego wyruszano do porastających okoliczne tereny gęstych puszcz. Sama nazwa grodu wskazuje, iż był on siedzibą strzelców książęcych, strzegących bezpieczeństwa na ważnym szlaku handlowym łączącym Kraków i Wrocław.
   Murowany zamek książęcy powstał prawdopodobnie na początku XIV wieku z inicjatywy Bolesława I opolskiego. Po raz pierwszy wspomniano go w 1303 roku jako “Castrum Strelecense”. Po wydzieleniu księstwa strzeleckiego, istniejącego przez prawie cały XIV wiek, stał się siedzibą samodzielnego władcy Alberta strzeleckiego. Władca ten otoczył miasto murami miejskimi, które połączył z zamkiem (pierwsza wzmianka o nich pochodzi z 1227 roku). Dbał o rozwój swej stolicy, obdarzając ją magdeburskim prawem miejskim, wzbogacił przywilejem ściągania opłat od przejeżdżających kupców oraz prowadził aktywną politykę międzynarodową. Zacieśniał stosunki z królestwem węgierskim, między innymi posłując z ramienia króla Ludwika do papieża w Awinionie oraz z królem Polski Władysławem Łokietkiem z którym był skoligacony. Dzięki temu miasto i zamek oddalone były od wszelkich sporów i wojen. Po śmierci Alberta w 1370 roku księstwo wraz z zamkiem strzeleckim przeszło na Piastów niemodlińskich, a po ich wygaśnięciu w 1382 roku na książąt opolskich.
   W trakcie wojen husycki oraz najazdu z 1430 roku zamek nie ucierpiał dzięki wstawiennictwu prohusyckiego księcia Bolka IV opolskiego. Również bez szkód obyło się w trakcie przejścia wojsk polskich królewicza Kazimierza w kierunku Pragi. W dalszych latach XV wieku zamek został przebudowany, a po śmierci ostatniego księcia opolskiego Jana Dobrego w 1532 roku stał się własnością króla czeskiego Ferdynanda Habsburga. Dwa lata później został przez niego oddany w zastaw Jerzemu Hohenzollern-Ansbach. Z tej okazji spisano urbarz, według którego zamek był wówczas w złym stanie technicznym i wymagał pilnego remontu.
   Od 1562 roku Strzelce znalazły się w dzierżawie rodu Redernów. Georg von Reder rozpoczął długi remont i renesansową przebudowę zamku, ciągnącą się prawie do końca XVI stulecia. W kolejnych wiekach zamku używały i przekształcały go w pałacową rezydencję wielkie rody śląskie m.in. Collonowie i Promnitzowie. Ostatnia duża przebudowa miała miejsce w XIX wieku. Podczas drugiej wojny światowej pałac został zniszczony.

Architektura

   Zamek powstał na południe od miasta, bezpośrednio przy jego murach obronnych. Jego głównym elementem była zbudowana z wapienia czworoboczna wieża mieszkalna o wymiarach 13,9×16,1 metrów. Grubość jej ścian nie była zbyt duża, gdyż wahała się między 1,7 a 1,89 metra. Od strony południowej zamek osłonięty był ziemnym wałem, otaczającym zresztą całe miasto na odcinku od Bramy Krakowskiej do Bramy Opolskiej. Przekopywanie fosy nie było tu konieczne, gdyż tereny te były bagniste i trudno dostępne. Fosę poprowadzono jedynie po północnej stronie miasta.

Stan obecny

   Średniowieczny zamek nie przetrwał do naszych czasów. Relikty wieży mieszkalno – obronnej znajdują się w zachowanym do dziś budynku bramnym. Nowożytny pałac, pomimo zapowiedzi restauracji, znajduje się od czasu wojny w stanie ruiny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Gaworski M., Zamek i park w Strzelcach Opolskich, Opole 2004.

Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.