Strońsko – kościół św Urszuli

Historia

   Kościół powstał najprawdopodobniej na przełomie XII i XIII wieku bądź trochę później. Jego fundację prawdopodobnie można łączyć z aktywnością wywodzącego się z Sandomierszczyzny wielmoży Mściwoja, będącego dwukrotnie wojewodą łęczyckim. Należał on do ówczesnej elity możnowładczej, a zmarł w 1250 roku
   W 1458 roku kościół został przebudowany przez miejscowego dziedzica Strońskiego herbu Doliwa, a w 1600 roku dobudowano drewnianą kaplicę. W 1726 roku kasztelan spicymierski Kazimierz Walewski powiększył kościół dobudowując nawę, murowaną zakrystię, kaplicę i kruchtę. Niestety wówczas rozebrana została ściana zachodnia kościoła wraz z emporą i wieżami. Ostatnie przekształcenia kościół przeszedł na początku XX wieku, kiedy to rozebrano ryglową kruchtę południową budując na jej miejscu nową, większą oraz zbudowano wieżę i kaplicę północną.

Architektura

   Kościół  zbudowano z cegły murowanej w układzie wendyjskim, z licem zewnętrznym opracowanym z cegły ceramicznej. Pierwotnie była to niemal kwadratowa budowla jednonawowa z niewielkim prezbiterium zamkniętym na wschodzie półkolistą apsydą, ozdobioną fryzem z przenikających się arkadek. Stronę zachodnią wieńczyły najprawdopodobniej dwie wieże, ewentualnie jedna wieża ponad poszerzonym masywem zachodnim.
   Do kościoła prowadził od południa portal, z zachowanym do dziś w miejscu pierwotnym, rzeźbionym tympanonem. Przedstawiał on smoka w obramowaniu plecionkowego ornamentu. Zdobienie miało prawdopodobnie pochodzenie tyrolskie lub skandynawskie. Doświetlenie wnętrza nawy ograniczone było do sześciu niewielkich otworów okiennych w ścianach południowej i północnej. W apsydzie, na jej osi, znajdowało się jedno okno.
   Wewnątrz kościół po stronie zachodniej posiadał emporę, skomunikowaną z nawą przez klatką schodową, której reliktem jest zachowana wnęka w zachodniej części ściany północnej nawy. Prawdopodobnie empora podparta była na dwóch filarach. Wewnętrzne lico ścian romańskich nie było tynkowane. Stwierdzono natomiast w prezbiterium obecność średniowiecznych polichromii, położonych bezpośrednio na powierzchnię nieotynkowanego muru. Kościół kryty był zapewne otwartą więźbą dachową ponad nawą. Prezbiterium przesklepiono ceglaną kolebką, a od strony nawy zamknięto półkolistą arkadą łuku tęczowego. Filary łuku oraz apsydy były proste, nieprofilowane.

Stan obecny

   Zachowany do dziś kościół został znacznie przekształcony w okresie nowożytnym. Utracił cały romański masyw zachodni, przekształcono większość okien nawy i prezbiterium (w korpusie zachowały się dwa skrajne południowe, lecz posiadają opaski z tynku, które zakryły pierwotne wykończenie otworów), nie zachowała się także wewnątrz empora i część portalu wejściowego, choć do dziś widoczny jest na swoim miejscu unikatowy w skali Polski tympanon z przedstawieniem smoka.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Filipowicz P., Kajzer L., Lechowicz Z., Późnoromański, ceglany kościół w Strońsku nad Wartą w świetle najnowszych badań [w:] Architektura romańska w Polsce. Nowe odkrycia i interpretacje, red. T.Janiak, Gniezno 2009.