Stołpie – wieża

Historia

   Wieża powstała najwcześniej u schyłku XII wieku i funkcjonowała prawdopodobnie do schyłku XIII wieku, choć jej wtórne wykorzystywanie mogło trwać dłużej. Dziś trudno określić fundatora wieży. Mógł to być książę halicko-wołyński Daniel, o którym latopisy ruskie informują, iż osiadłszy w Chełmie zbudował niedaleko niego wieżę oraz kamienny stołp. Oprócz militarnego, obronnego charakteru budowli, nowsze źródła podkreślają sakralny charakter zabytku. Mogła to być wieża klasztorna, gdzie przebywała wielka księżna, żona Romana Halickiego, która po śmierci męża w bitwie pod Zawichostem w 1205 roku osiadła około 1220 roku w niezidentyfikowanym miejscu, prawdopodobnie położonym w pobliżu Chełma. Przyjmuje się, że mogła ona pochodzić z Bizancjum, gdzie podobne wieże były wznoszone jako prywatne kaplice dla członków elit arystokratycznych.
   Wyniki badań sugerują, iż w latach 80-tych XIII wieku obiekt uległ wtórnej militaryzacji. Powstał wówczas niewielki kompleks warowny złożony z wieży, umocnień palisadowych i wykopanej fosy. Kompleks ten uległ gwałtownemu zniszczeniu na przełomie XIII i XIV wieku w wyniku pożaru; nie odbudowano go i wieża zaczęła popadać w ruinę.

Architektura

   Mury wieży o wysokości dochodzącej obecnie do 20 metrów zbudowano z łamanego, miejscowego zlepieńca. Ma ona plan prostokąta o wymiarach 5,7×6,3 metra. Wnętrza czterech kondygnacji zawierają koliste pomieszczenia. Najwyższa kondygnacja ma plan ośmioboku i we wschodniej ścianie niszę w formie apsydy. Była to zapewne kaplica. Obok wieży znajdowała się prostokątna kamienna platforma o wymiarach 12,5 metra na 15,4 metra, o wysokości około 2,5 metra. W jej południowej części stał duży drewniany budynek o nieznanym przeznaczeniu. Na terenie stanowiska odkryto także pozostałości spalonych umocnień palisadowych.

Stan obecny

   Wieża dotrwała do naszych czasów w dość dobrym stanie. Obecnie uważana jest za najstarszy zabytek architektury romańskiej we wschodniej Polsce, a przez swoje nawiązania do kultury bizantyjskiej za budowlę wręcz unikatową.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.