Starogard Gdański – kościół św Mateusza

Historia

   Budowę kościoła farnego św. Mateusza rozpoczęto po osiedleniu się rycerzy zakonu krzyżackiego na lewym brzegu Wierzycy w 1305 roku. Przystąpili oni natychmiast do obwarowania osady i wzniesienia w jej obrębie gotyckiej świątyni. Prace te trwały najprawdopodobniej od 1309 do około 1350 roku. Na przestrzeni dziejów kościół nękały pożary, od których największe szkody poniósł w 1461, 1484 i 1655 roku, najprawdopodobniej wtedy tracąc ceglane sklepienie prezbiterium i nawy głównej.
   Kościół pierwotnie nosił wezwanie Najświętszej Maryi Panny, jednak w okresie reformacji przejęli go protestanci, trzymając do 1599 roku i zmieniając wezwanie na św. Mateusza. W XVII wieku dobudowano do kościoła dwie boczne kaplice. Po regotyzacji świątyni na przełomie XIX i XX wieku i dobudowaniu neogotyckiej kruchty zachodniej, jej kształt zachował do chwili obecnej się bez kolejnych zmian. W okresie II wojny światowej ucierpiały ściany prezbiterium i pokrycia dachowe oraz zniszczona została kaplica południowa.

Architektura

   Kościół jest orientowany, położony w północno-zachodniem narożniku rynku, w sąsiedztwie murów obronnych, na wysokiej skarpie rzecznej. Jest to świątynia gotycka, bazylikowa, trójnawowa, czteroprzęsłowa z prostokątnym, prosto zamkniętym prezbiterium. Od północy przy prezbiterium znajduje się zakrystia, a w narożu południowo-zachodnim niewielka wieżyczka schodowa. Do korpusu nawowego przylega od zachodu niewielka kruchta wbudowana między przyporę a zachodnią wieżyczkę schodową. Do naw dobudowane są kaplica św. Barbary i mała kruchta od północy oraz kaplica Przemienienia Pańskiego i kruchta południowa.
   Nawy boczne opięte są przyporami. Szczyt zachodni, szczyt kruchty i półszczyty naw bocznych dekorowane są parami dwułucznych blend i profilowanymi lizenami przechodzącymi w sterczyny. Szczyt wschodni jest nieco skromniejszy, schodkowy, ze sterczynami.
   W nawie głównej, prezbiterium i kaplicy północnej znajduje się drewniany strop belkowy, w nawach bocznych, kruchcie południowej i kaplicy południowej sklepienie gwiaździste. Na uwagę zasługuje umieszczone ponad łukiem tęczowym malowidło ścienne z połowy XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół par. pw. św. Mateusza, Starogard Gdański.