Stare Bielsko – kościół św Stanisława

Historia

   Gotycki kościół św. Stanisława został wzniesiony około 1380 roku, najprawdopodobniej na miejscu starszej drewnianej świątyni i jak podaje tradycja, na miejscu jeszcze starsze dębu, czczonego w czasach pogańskich. Początkowo był to kościół parafialny zarówno dla wsi Stare Bielsko, jak i miasta Bielska, położonego kilka kilometrów na południowy wschód. W 1447 roku w mieście erygowano parafię św. Mikołaja i zbudowano tam nowy kościół, odtąd też kościół św. Stanisława stał się kościołem filialnym bielskiej parafii.
   W pierwszej połowie XV wieku do nawy dobudowano wieżę, a w 1555 roku świątynia została ozdobiona renesansowymi polichromiami. W 1560 roku w związku z uznaniem luteranizmu za oficjalne wyznanie księstwa cieszyńskiego, kościół przeszedł w ręce ewangelików. Do katolików świątynia powróciła w okresie kontrreformacji w 1654 roku. Wówczas została odnowiona i ozdobiona ludowo–barokową polichromią, wykonaną zapewne przez miejscowych malarzy cechowych.
   W latach 1830-1833 ówczesny proboszcz parafii św. Mikołaja, przeprowadził generalny remont świątyni. Nadbudowano także wieżę o jedną kondygnację i zamieniono jej zwieńczenie. Dobudowano także nową kaplicę zmarłych, burząc jednocześnie starą przy zakrystii. W latach 1929-1930 przeprowadzono pierwsze prace konserwatorskie, kolejne nastąpiły w latach 1960, 1979-1981 i 1985.

Architektura

   Kościół powstał jako budowla orientowana, jednonawowa, wzniesiona z kamienia łamanego i cegły. Składa się z czworobocznego korpusu oraz węższego prezbiterium z trójbocznym zakończeniem od strony wschodniej. Po stronie północnej dobudowano do niego zakrystię. Całość budowli wzmocniono licznymi przyporami, pomiędzy którymi umieszczono gotyckie, ostrołukowe, wąskie okna z maswerkami.
   W pierwszej połowie XV wieku od strony zachodniej dostawiono do nawy czworoboczną wieżę. Jej obecna wysokość wynosi 25 metrów. Wewnątrz prezbiterium zwieńczono sklepieniem krzyżowo – żebrowym z żebrami i zwornikami pokrytymi dekoracjami, między innymi piastowskim orłem. Zachowała się także częściowo polichromia gotycka z czwartej ćwierci XIV wieku, malowana prawdopodobnie przez śląskich artystów z Nysy pod wpływem stylu malarstwa czeskiego. Warte uwagi jest również gotyckie sakramentarium w kształcie ostrołukowej wnęki z drzwiczkami z około 1380 roku, drzwi do zakrystii z około 1500 roku oraz późnogotycki tryptyk ołtarzowy z początku XVI wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Stanisława w Bielsku-Białej.